Coronablog - mei 2020

Tips voor cultuurbeleving in deze periode van lockdown. 

Kunstontmoetingen is een niet-commercieel en educatief initiatief om in gezelschap van geïnteresseerde vrienden te genieten van kunst en architectuur via lezingen, cursussen, wandelingen of uitstappen.

  • Blijf in je kot - 26 mei - De loop der dingen, een perpetuum mobile
  • Blijf in je kot - 25 mei - Even tijd voor Marclay's 'The Clock'?
  • Blijf in je kot - 24 mei - MONDO CANE, Jos De Gruyter & Harald Thys
  • Blijf in je kot - 23 mei - Hortus conclusus van de Muizenhoek
  • Blijf in je kot - 22 mei - Brugge, die stille
  • Blijf in je kot - 21 mei - Stephane Vanfleteren, onderweg in een grote, complexe wereld
  • Blijf in je kot - 20 mei - Flagey chez soi
  • Blijf in je kot - 19 mei - In de wolken met Google Arts & Culture
  • Blijf in je kot - 18 mei - Berichten aan de bevolking
  • Blijf in je kot - 17 mei - of toch niet meer? Tip! Het Kunstuur
  • Blijf in je kot - 16 mei - Louvain-la-Neuve, de Nieuwe Stad
  • Blijf in je kot - 15 mei - Virtueel naar Villers-la-Ville
  • Blijf in je kot - 14 mei - Jan Caeyers en Griekse wijsheid
  • Blijf in je kot - 13 mei - Shao Fan, tussen waarheid en illusie
  • Blijf in je kot - 12 mei - Bjarke Ingels, enfant terrible van de architectuur
  • Blijf in je kot - 11 mei - Niet aanraken, KUNST!
  • Blijf in je kot - 10 mei - Sint-Martinuskerk Rijmenam
  • Blijf in je kot - 9 mei - De virologische bubbel van Tomás Saraceno
  • Blijf in je kot - 8 mei - Onverwerkt verleden
  • Blijf in je kot - 7 mei - Felix Nussbaum, transport XXVI
  • Blijf in je kot - 6 mei - 75 jaar vrijheid
  • Dank je wel, Concertgebouw Brugge
  • Blijf in je kot - 5 mei - Wonderlijke verhalen
  • Blijf in je kot - 4 mei - Le Tango (perpétuel)
  • Blijf in je kot - 3 mei - Verborgen ruimtes
  • Blijf in je kot - 2 mei - Strandbeesten
  • Blijf in je kot - 1 mei - La Tendresse

Heb je suggesties om te delen of wil je gewoon reageren?

Blijf in je kot - 26 mei - De loop der dingen, een perpetuum mobile

Het thema ‘tijd’ houdt ons in zijn greep. Gisteren ging het over de moeilijkheid om het begrip te omschrijven terwijl het toch ons leven van elke dag helemaal bepaalt.

Vandaag gaat het over de komende tijd, het verloop der dingen, van oorzaak tot gevolg, of hoe van het één het andere komt. Een reflectie op de kettingreacties in de schepping, de evolutie van de schepselen, de generaties van schepsels en scheppingen in de kosmos. Toeval?  opgezet spel? of is er controle mogelijk over het lot?

Der Lauf der Dinge’ is een art-film van het Zwitsers kunstenaarsduo Peter Fischli en David Weiss uit 1987. In a single-take opname zien we een lange (30 minuten!) reeks van domino-effecten en chemische kettingreacties met alledaagse voorwerpen en vloeistoffen, vol amusante verrassingen en bizarre effecten. Een feest voor fans van dominoshows en een aangename verstrooiing voor mensen die ergens moeten wachten.

De uitvoering van Fischli en Weiss lijkt op een Rube Goldbergmachine, een toestel dat met opeenvolgende acties een bepaald doel bereikt en genoemd is naar een Amerikaans striptekenaar Rube Goldberg. Zie bv. in deze strip uit 1931 een machine die het aanreiken van een servet uitlokt via een aantal kettingreacties telkens als je een lepel soep eet.

Bij Fischli en Weiss is er echter geen doel. Het is gewoon een absurde opeenvolging van gebeurtenissen met in hun kielzog een spoor van vernieling. Waarom? Waartoe dient het? …. In aanvang vinden we de effecten grappig en spannend en verwonderlijk. Puur entertainment en spitsvondig. Fischli en Weiss gebruiken alle mogelijke wetten van de natuur- en de scheikunde om effecten te creëren. En alles gebeurt met banale, afgedankte voorwerpen. Arte povera, maar uitgewerkt als perpetuum mobile. Er komt maar geen einde aan. Soms denk je, hier stopt het, hier loopt het mis. Maar onderhuids is er nog leven en na enkele seconden is er weer een reactie en gaat het leven verder.

Hoe langer je kijkt, hoe meer je vragen gaat stellen. De kunstenaars verplichten ons om na te denken over de tijd, het onvoorspelbare van wat nog komt, maar ook over de doelloosheid en absurditeit van de gebeurtenissen, over de schepping als 1 grote eeuwigdurende kettingreactie van fysische gebeurtenissen, los van emotie en gevoelloos, met alleen bij de start een tussenkomst van buitenaf.

En hiermee komt natuurlijk de grote zijnsvraag naar boven: wie controleert dit alles? Puur toeval lijkt uitgesloten. Is er dan toch een gangmaker die alles goed heeft uitgekiend zodat het oneindig lang kan doorlopen? Is alles op voorhand vastgelegd, of kan er onderweg bijgestuurd worden op momenten dat het dreigt verkeerd te lopen? Waar gaat het naartoe. Waarvoor dient het? Stopt het ooit? Is het einde de totale verwoesting, of sterft het gewoon uit en wordt het dan helemaal stil?

Vragen zonder antwoorden, tenzij over de vaststelling dat deze film alvast een illusie is. Het lijkt allemaal opgenomen in 1 take, maar in werkelijkheid zijn er enkele opnames vakkundig aan elkaar geplakt zodat het 1 kettingreactie lijkt. Ook hebben de kunstenaars heel veel onderzocht en geëxperimenteerd om het zo voor mekaar te krijgen dat alles in 1 take schijnt te verlopen. Aan de vlekken op de vloer is te zien dat er ettelijke mislukte pogingen geweest zijn. Met andere woorden: de loop der dingen is, althans bij Fischli en Weiss, niet toevallig, maar tot in de puntjes uitgedacht en voorbereid, met vallen en opstaan getest om uiteindelijk tot een goed resultaat te leiden. Dus toch wel voorspelbaar en zeker niet altijd perfect. Dat schept weer hoop en perspectieven. Er is dus ook ruimte voor gevoelens....

 2 manieren om te kijken: via korte fragmenten (als voorproefje) :

of de eigenlijke film van 30 min, zie hieronder.

Maar leven is gelukkig meer dan complexe fysico-chemische reacties en zwaarwichtige metafysische beschouwingen. Het is ook luchtige literatuur en muziek.

Je moet niet alleen, om de plek te bereiken,
thuis opstappen, maar ook uit manieren van kijken.
Er is niets te zien, en dat moet je zien
om alles bij het zeer oude te laten.

Er is hier. Er is tijd
om overmorgen iets te hebben achtergelaten.
Daar moet je vandaag voor zorgen.
Voor sterfelijkheid.

uit Schoolslag, Herman De Coninck

En zo heeft het Perpetuum Mobile ook componisten geïnspireerd: muziekstukken schijnbaar zonder doel en altijd weer verder kabbelend als de golven in de zee. Kijk bv. hier voor een volledige lijst, of kijk opnieuw naar onze blogpost van 4 mei, en luister hieronder naar de cello van Bruno Philippe in een uitvoering van de Elfentanz van David Popper tijdens de Koningin Elisabethwedstrijd van 2017.

Blijf in je kot - 25 mei - Even tijd voor Marclay's 'The Clock'?

Ik weet niet wat tijd is.
Ik weet alleen dat ik nooit tijd genoeg heb.
We zijn geobsedeerd door tijd.
We voelen ons gelukkiger als we niet over tijd hoeven na te denken.

Christian Marclay, 2017

In de film ‘The Clock’ van Christian Marclay word je gedwongen over tijd na te denken, maar dan in metafysische zin. Een soort meditatie, en daardoor ook helend, om los te komen van de obsessie.

Hoe ervaar jij tijd in deze lockdown? Men zegt dat introverte personen het geweldig vinden, want nu genieten ze van meer tijd voor van alles en nog wat. Anderen vinden het maar niets, want missen de tijd met vrienden en familie. Voor beiden deze blogpost.

The Clock’ is een 24-uur durende video-lus, zonder begin noch einde. De film volgt de tijd van minuut naar minuut, zoals een klok of een uurwerk. Op het scherm is het altijd even laat als op je uurwerk. De film gaat over het ‘nu’, maar is opgebouwd als een collage van ongeveer duizend korte filmfragmenten uit het cinematografische verleden. Elk fragment stelt een bepaald tijdstip voor dat weergegeven wordt door het beeld van een klok of door een personage dat zegt hoe laat het is.

The Clock’ gaat ook over loslaten en vergankelijkheid. Een memento mori. Want, waar cinema een manier is om tijd te ontvluchten, word je bij ‘The Clock’ telkens herinnerd aan de tijd, en aan hoeveel tijd je al verprutst hebt met naar deze waardeloze film te kijken. Het eigenaardige is dat je blijft kijken, geen 24 uur natuurlijk, maar toch veel langer dan een korte flits. Er is iets hypnotiserend en verslavend aan deze film, je wil de volgende scène ook nog weten, en de volgende..... Nochtans is er geen plot, geen logica in de opeenvolging, tenzij een ingenieus versmelten van fragmenten, zonder enige hapering in klank of beeld. Je reist als het ware door de tijd en door je eigen geheugen om de scène te herkennen. Je ziet de helden van vroeger, je herkent passages en gaat die verbinden met je eigen leven. Waar, wanneer, met wie heb ik dat gezien. Je eigen leven wordt ook een videocollage van herinneringen, verleden eventjes opnieuw heden.


De film is gemaakt door Christian Marclay, een kunstenaar uit NY. Hij had er 3 jaar voor nodig om uit 12.000 fragmenten te selecteren. De film ging in première in 2010, in de White Cube gallery in Londen. Sindsdien wordt de film wel altijd wel ergens in de wereld geprogrammeerd, meestal in musea, maar er gelden zeer strikte voorwaarden voor de zalen. Uiteraard moet de filmzaal 24u op 24u toegankelijk blijven, maar de grootte van het scherm, het max. aantal toeschouwers, de specifieke Ikea zetels, alles is in detail vastgelegd.

Hier 2 fragmenten:

  • een extract van 3 min, tussen 12u04 en 12u07
  • een extract van 7 min, gemaakt voor de Biënnale Venetië in 2012, tussen 14u18 en 14u48

 

Blijf in je kot - 24 mei - MONDO CANE, Jos De Gruyter & Harald Thys

De lokroep om één dezer dagen een museum te bezoeken is wellicht groot en misschien staat BOZAR bovenaan op je wenslijstje. Want daar is nog tot 21 juli Keith Haring te zien. Je zal er vast niet alleen zijn, de beschikbare slots vullen snel op.

Daarom hier een betere suggestie: parallel met Keith Haring loopt in Bozar -eveneens nog tot 21 juli- de tentoonstelling MONDO CANE, van de Belgische kunstenaars Jos De Gruyter & Harald Thys. Iets minder bekend, maar des te unieker en van eigen bodem. En zeker ook minder bezoekers te verwachten, iets wat de bezoekervaring alleen kan ten goede komen.  MONDO CANE was verkozen om het Belgisch Paviljoen te vertegenwoordigen op de 58e Biënnale van Venetië in 2019 met Anne-Claire Schmitz als curator. De installatie kreeg er een eervolle vermelding van de jury. De naam MONDO CANE verwijst naar de gelijknamige Italiaanse rariteiten-documentaire uit 1962 over sterk afwijkende menselijke gedragingen. Zo is ook MONDO CANE  te zien als een soort folkloremuseum van menselijke figuren en gedragingen. Hier een kort interview met de 2 kunstenaars tijdens de Biënnale.

Mondo Cane - Biennale Venetië 2019 - Jos de Gruyter & Harold Thys - foto Jan Van Daele

Ten opzichte van de Biënnale is de opstelling in Bozar iets gewijzigd. Door een ijzeren hek komt men in een afgezonderde wereld terecht met 22 levensechte poppen. Een tiental zijn geautomatiseerd en voeren repetitieve handelingen uit, veroordeeld tot een eeuwig en monotoon bestaan. Er zijn 2 soorten figuren uitgebeeld: naarstige mensen die met oneindige vlijt en zorgzaamheid hun ambacht uitoefenen en helemaal opgeslorpt zijn in hun eigen wereld. En er zijn de heksen, zombies, psychoten die erop uit zijn om de rust te verstoren. Beiden vertoeven in dezelfde ruimte maar lijken elkaar niet op te merken. Elke pop heeft zijn eigen verhaal. Een hondenleven, zo lijkt het, zowel voor de ene als voor de andere soort. En tussen die poppen beweegt de bezoeker, van pop naar pop, hij onderzoekt en probeert te vatten. Eerst ontdek je de humor, dan komt de onderliggende tragiek naar boven.

Jos de Gruyter en Harald Thys zijn beide afkomstig uit het Antwerpse en maken al samen video’s, sculpturen en tekeningen sinds 1989. Met hun werk werpen ze een genadeloze blik op de realiteit: hoe de menselijke psyche gevangen zit in een cocon van maatschappelijk conformisme. Dat lijkt zeer deprimerend, maar ze verbeelden het als een tragikomedie. ‘Geniale brol.....Ze nemen de wereld au sérieux, maar zichzelf gelukkig niet’, schreef Marc Didden ooit over hun bijdrage aan de Biënnale. Ze hanteren een geveinsde knulligheid, een absurde satire, zoals bij Monty Python of bij Hieronymus Bosch,  Brueghel en Ensor.

Hieronder een mooie video opgenomen gedurende de Biënnale, als voorbereiding voor je bezoek.

En voor de thuisblijvers is er ook nog:

  • de bezoekersgids met de verhalen van de poppen, die hier te downloaden is
  • de MONDO CANE website , gemaakt in het verlengde van deze tentoonstelling en ook bedoeld is als kunstwerk: geïnspireerd op de Italiaanse reality-docu uit 1962 is het een soort online museum der volkeren waar je voor elk land naar een bepaald youtube-filmpje wordt geloodst, daar nogal vreemde menselijke gedragingen ziet en je dan gaat afvragen wat mensen bezielt en waarom ze bepaalde dingen doen.

Blijf in je kot - 23 mei - Hortus conclusus van de Muizenhoek

Kapel OLVrouw van de Muizenhoek - foto Jan Van Daele

De Muizenhoekstraat, een geliefde fiets- en wandelweg in deze coronatijden, verbindt Bonheiden met Muizen via het Mechels Broek tot aan het Dijlebrughuis. Het is de oudste verbindingsweg tussen deze 2 dorpen, dat kan je nog zien aan de vele verspreide hoevetjes. Kom je van Muizen, dan rij je aan een splitsing pal op een veldkapel, de kapel Onze-Lieve-Vrouw van de Muizenhoek. Ze dateert uit de 17e eeuw en heeft een barok voorgeveltje met schelpmotief in de top en voluten aan de schouders. In 1988 werd het gerestaureerd onder toezicht van architect K. Beeck. Heel recent, in 2017, werd de ruimte rond de kapel opnieuw ingericht door PULS architecten uit Borgerhout.

Een subtiele ingreep, controversieel voor sommigen, maar vol symboliek. En daarom onze aandacht meer dan waard, vooral dan in deze meimaand. De ontwerpers wilden namelijk de symboliek van de Mariakapel vertalen naar iets relevants in onze 21e eeuw, niet louter als een stukje erfgoed, maar als een inspirerende plek voor voorbijgangers.

Vanuit Muizen zie je de witte kapel al van ver opduiken, beschermd door enkele stevige bomen en met een afgesloten voortuintje. Zijdelings 2 koorbanken met hoge rug in spierwit cortenstaal. Om de kapel van dichtbij te bekijken moet je opzij doorheen een witte trechtervormige tunnel, als een sas dat je ‘spiritueel’ voorbereidt .En dan pas treedt je binnen in de Hortus Conclusus, het Besloten Hofje.

Vooraan in het midden een rond vijvertje. Opborrelend water doet kringen ontstaan in het wateroppervlak in een oneindige herhaling, kringen die doen denken aan ongebondenheid, tijdloosheid, oneindigheid. Die kringen herhalen zich in de cirkels van het poortje dat de kapel afsluit: 7 cirkels in totaal, 3 links, 3 rechts en een grotere bovenaan. Het poortje lijkt wel het grondplan van een kerk en de cirkels de pijlers. Het getal 7 zit ook vol symboliek, met de 7e dag als de voltooiing van de schepping. En helemaal achterin een Mariabeeldje, goed verborgen en bijna onzichtbaar, maar altijd discreet aanwezig.

Kapel OLVrouw van de Muizenhoek - foto Jan Van Daele

Een Besloten Hofje of Hortus Conclusus is een kleine omsloten tuin in abdijen en kloosters die in de Middeleeuwen geassocieerd werd met de Tuin van Eden of het paradijs, een plek voor contemplatie en introspectie.

In de tuin staat dikwijls een fontein, symbool voor de oorsprong van het leven, zoals we ook terugvinden op het Lam Gods van de gebroeders Van Eyck. Het Besloten Hofje verwijst ook naar de Annunciatie en is in die zin ook een metafoor voor de vruchtbaarheid. Soms wordt Maria afgebeeld met een eenhoorn, een allegorische of symbolische verwijzing naar de maagdelijkheid en de zuiverheid.

In de profane betekenis refereert het Besloten Hofje naar de tuin der liefde en de zinnelijke romantiek.

Hoe mooi is dat niet?

Zie bv. het Besloten Hofje in dit miniatuur van de Roman de la Rose (ca.1490-1500), British Library - Harley MS 4425. De 'minnaar' en de 'dame luiheid’ ontmoeten elkaar aan de deur van de 'tuin der liefde'; zij zal hem binnenlaten.

In verschillende steden waaronder Mechelen kent men ook het Besloten Hofje als retabelkast waarbij een omsloten tuin in miniatuur nagemaakt wordt voor en door devote vrouwen. 

Terwijl je kijkt naar één van de Besloten Hofjes uit de verzameling van het Hof Van Busleyden in Mechelen, kan je luisteren naar Dirk De Wachter die vertelt over zijn wonderbaarlijke ontmoeting met een eenhoorn.

We vroegen aan Ignace Bossuyt voor wat passende muziek om deze blogpost af te sluiten, een Mariamotet, maar gezien de hedendaagse architecturale context, liefst van een hedendaags componist.

Na ruggespraak met Jeroen Vanacker, artistiek directeur van het Concertgebouw. kregen we een lijstje toegestuurd waaruit we 2 stukjes kiezen. Van harte bedankt voor de prachtige suggesties.

  1. Ave Maria, van Morten Lauridsen , uitgevoerd door de University of Santo Tomas Singers (Philippines) in 2010
  2. Ave Maris Stella, van Philip Stopford, uitgevoerd door Voces8 in 2018


En, .... als je nog eens langs het kapelletje in de Muizenhoekstraat passeert, mocht je daar in een flits de eenhoorn zien verschijnen, laat het ons dan zeker weten.

Blijf in je kot - 22 mei - Brugge, die stille

Een nicht uit West-Vlaanderen mailde ons onlangs onderstaande verzen door. Ook op de facebookpagina van de vereniging Bruggelingen Buiten Brugge zijn ze te lezen, naar Guido Gezelle, auteur onbekend:

Brugge is opnieuw van de Bruggelingen. Bijna leeg. Eventjes nog.  

Bekijk hier een live webcam op de markt met zicht op het belfort of hier een timelapse van de laatste 24 uur.


En voor alle anderen is er ‘Bits of Bruges’, een online vervanger om in coronatijden toch te kunnen flaneren in de stad van het Minnewater.

Heel wat wonderen der techniek zijn via deze website te ontdekken. Brugge een middeleeuwse stad? Vergeet het maar. Hier is Brugge 3.0!

We beginnen bij de rubriek ‘VIDEO’ en krijgen verschillende opties aangeboden. Deze promo video voor Brugge springt  letterlijk en figuurlijk uit de band: Brugge gezien vanaf de daken door ‘freerunner’ Dominic Di Tommaso.

Niet om thuis na te doen.

Dan, onder de rubriek ‘360’ is er ‘Brugge in 360°’, een soort Google Street View, maar dan vanuit een drone. Je kiest een spot op een luchtfoto van Brugge en dan mag je zelf de camera van de drone besturen: kijk boven, onder, links, rechts, of dichterbij. Technisch zo geweldig, de dronecamera als een arendsoog.

Nog onder het vakje ‘360’ vind je ‘Virtuele Rondleidingen’ met enkele opmerkelijke 360° YouTube filmpjes, waar je met je PC-muis zelf kunt kiezen in welke richting je kijkt terwijl het filmpje afspeelt.

  • Er is bv. een virtuele wandeling in het Groeningemuseum: je loopt van schilderij naar schilderij en krijgt bij elke stop tekst en uitleg of je zoomt in om elk detail te onderzoeken. Een indrukwekkende ervaring om een museum zo vanuit je zetel te kunnen bezoeken.
  • Ook kan je luisteren naar Anima Eterna in Beethovens Negende Symfonie terwijl je zelf tussen de musici zit en met je PC-muis heimelijk kan rondkijken  https://www.concertgebouw.be/nl/anima-eterna-in-360

Natuurlijk zijn we benieuwd wat er achter het vakje ‘Musea’ steekt. Uit de lange lijst pikken we een YouTube-video uit (zie hieronder) waarin de directeur van Musea Brugge, Till-Holger Borchert, -in 2min30sec- enkele details onthult uit het op één na grootste werk van Jan van Eyck, 'Madonna met kanunnik Joris van der Paele'. De band met het Lam Gods is niet ver weg (cfr. onze eerste blogpost van 19 maart).

En ook, onder het initiatief KUNST | WERK, een ‘Blijf in uw kot!’ reportage over 25 kluizenaars die door de Antwerpse kunstschilder en prentontwerper Maerten de Vos (1532-1603) afgebeeld werden in de reeks Oraculum Anachoreticum. De Vos kiest de meest idyllische lockdownplaatsen bij bossen, weiden, berg- en rivierlandschappen. Een beetje zoals wij ook op onze lockdownwandelingen idyllische plekken uit onze buurt (her-)ontdekken.

We sluiten hier af met het vakje ‘Muziek’. Bovenaan de lijst vinden we Daan Vandewalle terug met Caress, een reeks mini-pianoconcertjes (zie blogpost van 4 mei). Al je er nog niet was, ga dan zeker eens kijken. En verder, de voorstelling van het nieuwe concertseizoen van Concertgebouw Brugge. Van moed en optimisme gesproken. Thema is “Voor het leven”, met natuur en alle vorm van leven als inspiratiebron voor kunstenaars, componisten en denkers.

De seizoensstart mag dan nog onzeker zijn, één ding staat vast: als niets zeker is, is alles mogelijk. Maak kennis met een onvoorspelbaar mooi, (bio)divers programma en droom alvast mee!

We vinden er alvast een voorsmaakje met een prachtige uitvoering van Beethoven's Mondscheinsonate door Jos Van Immerseel,

Blijf in je kot - 21 mei - Stephane Vanfleteren, onderweg in een grote, complexe wereld

Gisteren hebben we onze eerste EXIT-stap gezet: we bezochten het FOMU fotomuseum in Antwerpen. Al bij al een héél positieve ervaring na al deze weken in ons kot. En op geen enkel moment oncomfortabel of onveilig. Er waren duidelijke instructies, zoals tickets vooraf aankopen voor een bepaald tijdsvenster, beperkt aantal bezoekers per tijdslot, overal alcoholgel, pijlen op de grond om het éénrichtingswandelcircuit aan te geven. Alleen hebben we na ons bezoek een cafetaria gemist om bij een koffie na te praten. Maar ons advies is duidelijk: doen, zet de stap.

In FOMU bezochten we de overzichtstentoonstelling “Present” van Stephane Vanfleteren, nog te zien tot 13 september 2020. Een aanrader!

De beroemde Belgische fotograaf Stephan Vanfleteren (°Kortrijk, 1969)  is vooral bekend van zijn zwart-wit fotoreportages van de oorlogen in Rwanda en Afghanistan en zijn indringende zwart-witportretten van onder meer prinses Beatrix, Jan Decleir, Eddy Merckx, Hugo Claus,... en zo vele andere. Of van de cover van het boek “Congo” van David Van Reybrouck.

Present is de eerste grote overzichtstentoonstelling van Stephan Vanfleteren. Zijn oeuvre omvat zowel journalistieke, documentaire als artistieke fotografie. In deze tentoonstelling worden naast de iconische beelden ook ongekende parels getoond die hij uit zijn eigen archieven heeft opgediept. Een fotografische reis doorheen zijn leven.

Tijdens zijn jonge jaren was hij vooral bezig als persfotograaf. Het is de tijd van Dutroux, de genocide in Rwanda, het conflict in Servië. Wat hij toen in die oorlogsgebieden ziet, zal hem niet meer loslaten. Vanaf 2000 gaat zijn aandacht naar het vastleggen van dingen die vervallen zijn en op het punt staan te verdwijnen. Hij wordt een soort archivaris van ons collectief geheugen. Hij maakt indringende portretten van naamloze mensen die leven aan de rand van de maatschappij. Krachtige koppen die hun levenslot vertellen. 

Naast zijn liefde voor zijn thuisland doorkruist hij de hele wereld op zoek naar dat ene moment, die ene shot waarin de hele wereld samenkomt.

“Het is een voorrecht om tijdens mijn werk diverse culturen te mogen ontdekken. Je ziet de verschillen, herkent de gelijkenissen, leert de rituele en tradities begrijpen. Maar je blijft een vreemde, ergens onderweg in een grote, complexe wereld.”

Naast het geduldig wachten op dat goede moment, houdt hij ook van het tegengestelde: fotograferen in zijn eigen daglichtstudio waar hij de volledige setting zelf onder controle heeft. Maar ook dan is het wachten op dat juiste licht, op de typerende gelaatsuitdrukking van zijn gast, op de tinteling in diens ogen..

“Een portret is afgedwongen intimiteit. Je tast af tot waar je welkom bent, welke kamer je mag betreden van de geest en van het lichaam”.

Recent werkt hij vanuit zijn studio ook in kleur waar hij op verkenning gaat met naaktfotografie en met stillevens van dode dieren.

Present staat voor het heden, het punt waar hij nu gekomen is na al die jaren als fotograaf. Het staat ook voor zijn aanwezigheid. En dat is ook wat je ervaart, want ...

'"Elk portret is altijd ook een zelfportret."


Tijdens de lockdown heeft het FOMU een virtuele touropgenomen van de overzichtstentoonstelling van Stephane Vanfleteren, 'Present at home', waarbij we rondgeleid worden door Karolien Bogaerts, publieksmedewerker. Een aanrader, ter voorbereiding van een bezoek of als om er toch iets van wil zien vanuit je kot.

Nog meer lezen of leren over Stephane Vanfleteren vanuit je kot? 

  • uitzending van de Afspraak, 22 okt 2019 (zie YouTube filmpje)
  • uitzending van Buitenhof, 29 dec 2019, 'Leven en dood zitten zó dicht bij elkaar'
  • meer foto's te vinden op Vanfleteren's website
  • of opde website van kunstgalerie 28 Vignon Street

Blijf in je kot - 20 mei - Flagey chez soi

Opnieuw in Brussel vandaag, met een halte in Flagey, een cultuurhuis voor projecten rond muziek en beeld, gevestigd in het voormalige nationale radio- en televisiegebouw.
Cultuurliefhebbers van alle leeftijden kunnen terecht in dit prachtige art deco gebouw voor zowel jazz, wereldmuziek, als klassieke en hedendaagse muziek, maar ook voor films en videoprojecten. Flagey ontvangt jaarlijks de allergrootste artiesten uit binnen- en buitenland en wil ook kansen bieden aan jong (Belgisch) talent.

Bekijk hun trailer om de smaak te pakken te krijgen voor hun gevarieerd aanbod.

Elk jaar programmeren ze belangrijke festivals zoals het Brussels Jazz Festival en de Flagey Piano Days, laatst nog in februari net voor de lockdown. Hier de 'aftermovie' van de Piano Days, dit jaar helemaal in het teken van Beethoven. Een afgeladen zaal en een daverend applaus, het zijn nu slechts herinneringen....

Tijdens deze lockdown vroeg Flagey aan hun muzikanten om een video boodschap op te nemen van bij hen thuis  en een onuitgegeven stukje muziek te spelen. Klik hier voor de volledige lijst, 17 muzikanten stuurden al iets door.

2 korte selecties hieronder: de Belgische jazzmuzikanten drummer Antoine Pierre & trompettist Jean-Paul Estiévenart (met Roots) en de Belgische pianist Julien Libeer (met Bach’s Allemande)

Online Jazz Festival

Verder toch eventjes melden dat de opnamestudios van Flagey volgend weekend klaar staan voor een online Jazz festival, de Belgian Jazz Fest: op 29 en 30 mei kan je vanuit je kot tegen betaling (€ 15) de uitvoeringen beleven van een topselectie Belgische jazzmusici. Zie jazz.be.

Publieke concerten zijn natuurlijk nog steeds the real deal, maar de Belgische jazz lééft en heeft je nodig. Steun nu je geliefde scene en koop een ticket! De ambitie van Belgian Jazz Fest is niet min: een stream van maar liefst 24 concerten, in hoge audio- en beeldkwaliteit. Je kan online van podium wisselen en toch hoef je geen noot te missen van concerten die deels gelijktijdig verlopen: met je ticket kan je de concerten tot een week na het festival bekijken! En voor wie wil: je kan ook doneren en zo de Belgische jazz een hart onder de riem steken!

____________

En als kers op de taart

Tot 24 mei kon je op Flagey's YouTube-kanaal  ‘Brussels Swings’  bekijken , een muzikale roadmovie met alleen Brusselse muziekgroepen en straatbeelden. De film is gemaakt door kunstenares Marie-Jo Lafontaine op vraag van Flagey. Het is een heel originele manier om het huidige bonte multiculturele Brussel te leren kennen. De docu duurt 1 uur, maar door de wisselende scenes en swingende muziek blijft het boeien. Van cello-solo tot Congolese rumba, van punk tot elektro-akoestische muziek, van rock tot opera, van accordeon tot rap, dit is een ode aan de bruisende diversiteit van Brussel. 

Pech als je deze blog nu pas leest, maar in plaats van de hele film, hier 2 filmfragmenten:

  1. een interview met Marie-Jo Lafontaine over haar film, met enkele fragmenten
  2. een evocatie van het optreden van "eVanescens", opgenomen tijdens de repetities en met fragmenten van de film. eVanescens is een interactief audiovisueel concert van Todor Todoroff, Laura Colmenares Guerra en Sigrid Vandenbogaerde.

Blijf in je kot - 19 mei - In de wolken met Google Arts & Culture

We zijn in de wolken, virtuele wolken wel te verstaan, de ‘Google Clouds’, met hun project Google Arts & Culture. Je kan er naartoe met je PC, tablet of smartphone. Voor tablets en smartphones is er een app (te downloaden vanaf Google Play voor Android of App Store voor iOS). Voor kunstfanaten een digitale schatkamer en een bezoek meer dan waard. Want er is van alles te beleven. Bedankt voor de kleurentip, Emmy V.!

Google Arts & Culture is een non-profit initiatief van de Google Cultural Institute. Zoals met hun Google Books wil Google helpen om cultureel materiaal te inventariseren en te digitaliseren en zo de publieke toegankelijkheid te verbeteren. Er worden akkoorden gesloten met de grote musea en kunstinstellingen (nu reeds meer dan 800!) waardoor ze de Google technologie kunnen gebruiken in ruil voor het openstellen van de collecties. Op die manier wordt Google Arts & Culture een immense virtuele tentoonstellingsruimte. Voor de musea en kunstinstellingen fungeert het niet alleen als een digitaal archief, het lokt ook bezoekers naar de musea en cultuursites, want uiteindelijk wil men wel het kunstwerk in het echt bewonderen.

Google gebruikt verschillende bestaande technologieplatformen om de kunstwerken toegankelijk te maken en interactief te bekijken/bestuderen:

  • Google Art Camera – een techniek om kunstwerken grote resolutie te digitaliseren, zodat kan ingezoomd worden op de kleinste details
  • Google 360 video’s – om een panoramisch overzicht te krijgen op een cultuursite
  • Google Street view – dezelfde technologie als gebruikt in Google Maps om vrij rond te wandelen in musea en exposities
  • Google Open Gallery – technologie voor musea om online tentoonstellingen te creëren, compleet met beeld, tekst en geluid, maar steeds interactief.

Dat klinkt allemaal fantastisch. Maar zijn er dan geen valkuilen? Google is toch een commercieel bedrijf, dus waarom doen ze dat? Er is geen reclame en voor de gebruiker is alles gratis. Maar dit project is uiteraard onderdeel van het grote Google, en heel waarschijnlijk gebruik je reeds heel wat andere Google producten, zoals Chrome, Android, Google maps, YouTube of hun Chromebook. Er is dus een indirect terugverdieneffect. En er zijn wel verplichtingen voor de instellingen en musea wat betreft gebruiksrecht en licenties naar derden toe. Daar hoopt Google dan wel op termijn munt uit te slaan. Als individuele kunstliefhebber kunnen we alleen maar genieten van het aanbod.

Wat is er te zien Google Arts & Culture, en vooral wat is er te doen?

  1. Bezoek een top museum of expositie
  2. Reis naar een historische site en bezoek met Street View
  3. Bekijk een bepaald kunstwerk van hééeeel nabij
  4. Duid een tijdstip aan op een tijdsband, en je krijgt kunstwerken van die tijd te zien
  5. Selecteer op kunstrichtingen, kunstenaars, locaties of onderzoekvia Google Maps wat er waar te zien is.
  6. Kies je kleur en je krijgt een reeks kunstwerken te zien in je favoriete kleur
  7. Bouw je eigen virtuele kunstgalerij door je favoriete kunstwerken te markeren
  8. Maak een selfie met je smartphone en laat het veranderen in een kunstwerk of kijk welk personage uit één of ander kunstwerk op jou gelijkt.
  9. .....

Elke dag zetten ze een museum in de kijker, vandaag Cincinatti Art Museum, zie korte video hieronder, ook te zien op hun YouTube-kanaal.

Werkelijk onuitputtelijke mogelijkheden om een hele dag in kunst te verdwalen. Maar uiteindelijk blijft toch een gevoel van vervreemding hangen. Was ik nu maar ter plaatse, om de "genius loci" rond het kunstwerk op te snuiven? Een virtueel museum is ongetwijfeld een meerwaarde, maar kan de echte ervaring toch niet vervangen.  

Tenzij in deze coronatijden is deze kunst in de wolken toch best te genieten.

Blijf in je kot - 18 mei - Berichten aan de bevolking

Vandaag vertoeven we in Brussel. Een complexe stad die gemengde gevoelens oproept. We missen het Brussel van de Hertogen van Brabant, we missen het Brussel van Keizer Karel, we missen het Brussel van koning-architect Leopold II, we missen het Brussel van de Art Nouveau, we missen het Brussel van de Expo58, we missen het volkse van de Marollen en het chique van Elsene. 

Als kunstminnaars kennen we Brussel vooral van de Bozar en de Munt. Maar programmeren ze wel voor de Brusselaars? Brussel is een kantoorstad geworden, de vroegere Brusselaars zijn verhuisd naar de rand, hun plaats ingenomen door een multiculturele en kleurrijke gemeenschap. Inwijkelingen van overal, expats, sfeerzoekers, want het is er wel apart. In de nostalgie van de vroegere glorie gedijt de realiteit van een kosmopolitisch en polyglot gezelschap. De Genius Loci van weleer is zoek, een nieuwe identiteit dient zich aan.

Veel cultuurplatformen helpen daarbij. Zo bv. Passa Porta, een internationaal literatuurhuis als een meertalige ontmoetingsplek in hartje Brussel voor iedereen die nieuwsgierig is naar ideeën, teksten en verhalen. Lezers komen samen met schrijvers uit binnen- en buitenland en ontdekken er nieuw talent. Auteurs en vertalers krijgen er een podium of een werkplek. En elke twee jaar viert het Passa Porta Festival Brussel als literatuurstad met de komst van honderd schrijvers en kunstenaars uit de hele wereld. 

Ook tijdens de coronalockdown blijven ze actief ‘verbinden’:

Social nearness’ is Passa Porta’s doel, door schrijvers en lezers samen te brengen. In deze periode van social distancing vullen we dat virtueel in. Het online magazine brengt nieuwe ‘Berichten aan de Bevolking’, geschreven in Corona-tijd, van auteurs uit binnen- en buitenland, met vertalingen. Je vindt er ook tal van andere teksten en gefilmde auteursgesprekken. Om in je kot van te genieten!

3 bijdrages kiezen we uit het aanbod. Voor de 1e bijdrage werden we getipt door Lutgarde VE, waarvoor onze dank.

# 1       Bericht aan de bevolking (1), COVID-19 / Joke van Leeuwen

De Nederlands-Belgische Joke van Leeuwen schrijft romans, poëzie en kinderboeken, ze tekent en treedt op. Geboren in Den Haag (1952) verhuisde ze op haar dertiende met het ouderlijk gezin naar Brussel en ging er naar school. Later woonde ze in Amsterdam en Maastricht en nu in het centrum van Antwerpen

Covid-19
  1. Het is het gras tussen de paar nabestaanden van een gestorvene die iedereen kende.
  2. Het is de magnolia (niet genoemd als hoogstnoodzakelijke reden om het huis te verlaten) die om de hoek te jubelen staat.
  3. Het is de kerel die zijn fiets parkeert en de kubus met eten dat hij zelf niet lust van zijn zwetende rug haalt.
  4. Het is de blauwe plek op het gezicht van de verpleegster die de hele dag te strakke mondkapjes draagt en twee kinderen heeft.
  5. Het is de etalagepop die in een beroemde winkelstraat een avondjurk met glitters showt voor drie mussen en een verdwaalde kat.
  6. Het is het mos tussen de tegels van een caféterras dat een winter lang lag te wachten op de eerste echte lentedag.
  7. Het is de schooljuf die digitaal het boek blijft voorlezen waar ze in de klas mee was begonnen, want wie wil er niet weten hoe iets wat begonnen is afloopt.
  8. Het is alleen zijn tussen geduldige meubels en boeken met vergeten zinnen en hardop tegen jezelf praten, ook als je geen antwoord verwacht.
  9. Het is de herinnering aan de kranten die een grootvader tot toiletpapier scheurde, aan kinderbillen afgeveegd met wereldnieuws.
  10. Het is een ochtendlijke vogel midden in de stad die niet wordt overstemd.
  11. Het is het eindelijk opruimen van een kast en iets terugvinden waarvan je dacht dat je het voorgoed kwijt was.
  12. Het is de lege kassa in de verlaten winkel, vol uitgestald serviesgoed dat kan breken.
  13. Het is de oude vrouw die niet snapt waar de kleinkinderen blijven, want die heeft ze toch, ja toch, of niet?
  14. Het is het balkon als podium voor een lied dat de buren kunnen meezingen.
  15. Het is ’s avonds merken dat de voordeur de hele dag op het nachtslot is gebleven.
  16. Het is het gezin dat opeens niet goed meer in één woning past.
  17. Het is de lege kerk waarin het Gaat thans heen in vrede nog tussen de pilaren hangt.
  18. Het is de laatste van overheidswege toegestane geile zoen die nog aan de lippen zindert.
  19. Het is

Joke van Leeuwen, 19 maart 2020

____________________________

# 17      Bericht aan de bevolking (17), berichten uit de bevolking – Elvis Peeters

De Vlaamse dichter en romanschrijver Elvis Peeters antwoordde met een reeks berichten uit de bevolking, geschreven in samenwerking met Nicole Van Bael. Vorig jaar verscheen hun opgemerkte roman De ommelanden, die de kloof tussen stad en platteland behandelt (Longlist Libris Literatuurprijs 2020). 

Hier de laatste opmerkelijke zin van de bijdrage en een aansluitend gedicht:

Dan belt iemand van een Literair Genootschap met de vraag om een bijdrage over deze uitzonderlijke tijd, geen vliegtuig in de lucht, de kansen voor een nieuwe start, het klimaat dat herademt, wat mij de flauwe inval geeft dat de mens voor de aarde een virus is en dat Covid-19 dat ons zo gretig besmet, voor de aarde een soort van virusremmer moet zijn.

Het gakken van ganzen
Het tjilpen van de mus
Het kwetteren van zwaluwen
De gil van de buizerd
De schreeuw van de meeuw
Het gezang van merels
Het twinkelen van de nachtegaal
De lijster in de ochtend
Hadden we al jaren niet meer gehoord
Zo welluidend en divers
Verklaren we de lucht
Opnieuw vogelvrij
Wanneer deze ravage achter de rug is
En de hemel opklaart
De economie virusvrij
Gaat alles weer de lucht in "

Elvis Peeters, 16 mei 2020

 _________________________

#4        Bericht aan de bevolking | ontkreukelen – Judith Vanistendael

De Brusselse striptekenares en illustratrice Judith Vanistendael (dochter van Geert van Istendael nvdr) is tijdens deze coronaperiode bezig met een 'lockdown' strip: elke dag post ze op haar Facebookpagina en Instagram een nieuwe tekening. Misschien kennen we Judith Vanistendael nog van een opmerkelijk TV-optreden  in 2016 toen ze te gast was bij Thomas Vanderveken in het Canvas-programma Alleen Elvis blijft bestaan.

Voor Passa Porta stuurde ze deze tekening met een innemende tekst erbij. Die tekst  kan je beluisteren via het youtube filmpje (gedicht voorgelezen door Youri Dirkx).

Deze tekening is voor u.
Ik hoop dat het u, beste bevolking,
ook wat ontkreukelt.
Het zou mooi zijn.

Nagekomen postscriptum bij 15 mei - Villers-la-Ville

Beste trouwe bloglezer,  gisteren kregen we nog enkele leuke weetjes toegestuurd over de abdij van Villers-la-Ville. Spoel daarom nog even terug naar de blog van 15 mei en bekijk onderaan de 2 nagekomen aanvullingen.

Blijf in je kot - 17 mei - of toch niet meer? Tip! Het Kunstuur

Vanaf 18 mei mogen de musea weer open, weliswaar onder strikte voorwaarden. Misschien wacht je nog liever wat af en dat is heel begrijpelijk. Ook is het niet zo duidelijk wat nu wel of niet mag. Mag ik naar Oostende rijden om Muzee te bezoeken, maar niet op de dijk of het strand?

Hier dan een goed en veilig alternatief, als start van postcorona-kunstbeleving: het Kunstuur,  in de H. Geestkapel in Mechelen, tegenover de Sint-Romboutstoren. Het Kunstuur stelt 32 veelal Vlaamse topwerken tentoon uit de periode 1887 - 1938. Het is een heel aparte beleving. Bij elk schilderij wordt een verhaal verteld door een bekende of minder bekende Vlaming. Samen met de unieke belichting en de aangepaste muziek zorgt dat voor een uur betoverende kunst in een historische locatie.

Een bezoek aan Het Kunstuur  duurt exact één uur. Er zijn verschillende zaaltjes met telkens een bepaalde thema. De kunstwerken worden één voor één uitgelicht en via een koptelefoon hoor je muziek en verhalen. Zo word je begeleid van zaaltje naar zaaltje. De vertellers zijn bekende en minder bekende Vlamingen en worden naast het kunstwerk geprojecteerd. Ze vertellen over hun band met het kunstwerk of de kunstenaar. In de kapel vertelt acteur Jo De Meyere de levensverhalen van de kunstenaars. De muziek die je tussen de teksten hoort, is speciaal voor deze tentoonstelling geschreven door Dirk Brossé.

Vòòr de coronacrisis werden 8 personen per tijdslot toegelaten. Voorlopig en tot eind juni kan je Het Kunstuur veilig bezoeken enkel en alleen met mensen uit je eigen "bubbel" die samen een tijdsslot boeken. Dwz. dat er geen andere bezoekers zijn op jouw gekozen tijdsslot. Kijk ook op de website voor alle andere veiligheidsmaatregelen, bv. de suggestie om je eigen 'oortjes' te gebruiken.

Reserveer via de website een tijdslot voor een bezoek. Het zal je niet teleurstellen. Nog te bekijken tot 30 september 2020.

Hieronder een paar kort filmfragmenten om de sfeer te proeven. Links een youtube trailer, rechts een link naar de facebookpagina van het Kunstuur met een tiental leukepassages.

Blijf in je kot - 16 mei - Louvain-la-Neuve, de Nieuwe Stad

Deze tweede post als herinnering aan onze virtuele uitstap van eergisteren naar Villers-la-Ville en Louvain-la-Neuve, voorbeelden van innovatieve concepten van collectief wonen. Vandaag Louvain-la-Neuve, een nieuwe stad.

Begin 1968 resulteerde het studentenprotest  ‘Leuven Vlaams’ / ‘Walen buiten’ in de val van de regering en de splitsing van de Leuvense universiteit in 2 aparte universiteiten: de KUL, Katholieke Universiteit Leuven, en de UCL, Université Catholique de Louvain. Er werd een nieuwe site gevonden in Brabant, dichtbij Ottignies: een heuvelend landschap van weiden en bietenvelden. In 1970 startte de bouw van de Cyclotron (dat aan de basis ligt van de latere spin-off IBA), in 1972 kwamen de eerst studenten en in 1979 was de transfer volbracht. Een nieuwe stad was geboren: Louvain-la-Neuve of LLN.

In die tijd zochten veel universiteiten in binnen- en buitenland naar uitbreiding buiten het stadscentrum. Denk maar de KULAK, de UIA campus Wilrijk, Diepenbeek, campus Heverlee. De grote Amerikaanse campussen stonden model: een parkachtige omgeving met verspreide inplanting van universiteitsgebouwen, met ruime toegangswegen en parkings en groene plantsoenen. Studenten wonen in studententehuizen aan de rand van de campus of in de naburige stad.

Voor Louvain-la-Neuve hadden de urbanisten o.l.v. Prof. Raymond Lemaire een ander concept voor ogen: zij wilden de sfeer en authenticiteit van een echte stad bewaren, een kopie van een historische stad als Leuven. Dat betekent dat alles vermengd is in het straatbeeld: universiteitsgebouwen, winkels, huisvesting voor studenten, woningen, cultuurhuizen… alles door elkaar met een onregelmatig stratenpatroon. 

Maar weliswaar met 1 grote nieuwigheid: er zijn alleen voetgangers toegelaten. Dergelijke scheiding van verkeersstromen was reeds gesuggereerd door le Corbusier en vanaf 1964 toegepast in de nieuwe zakenwijk Paris-La Défense: op het grondniveau het gemotoriseerde verkeer en parkings, daarboven een betonplaat als het nieuwe gelijkvloers voor de voetgangersstad, “le parvis” in Parijs, “la dalle” in LLN. 

Qua stijl werd aanvankelijk gekozen voor een mix van postmodernisme en brutalisme (of ook beton brute). Betonnen draagstructuren zijn bewust zichtbaar gebleven en vormen een decoratief onderdeel van de gevel, al dan niet opgevuld met baksteen. De houtnerven van de bekisting zijn duidelijk zichtbaar, geven reliëf en structuur en maken het beton zachter. De vormentaal refereert naar de klassieke architectuur en de Grieks-Romeinse archetypes: zuilengalerijen, driehoekige tympanen, rondbogen, oculi, alles in symmetrische verbanden. Soms lijkt het  alsof de universiteitsstad Bologna als voorbeeld diende, vooral door de vele portico’s of gaanderijen die beschutting bieden aan de voetgangers. Ook vind je heel wat kunst in de openbare ruimte. Dat vermenselijkt de steenmassa en brengt de stad tot leven. Sculpturen en street art wisselen elkaar af en vormen onderdeel van het straatbeeld.

Om de sfeer weer te geven, hieronder een tweetal zichten met Google Street View. Met je PC-muis kan je zelf 360 graden navigeren en rondkijken.

La Grande Place, met het glasgebouw de Aula Magna (arch. Ph. Samyn), de Cinescope met zijn uitspringende puntluifel, het College Albert Descamps met het klokkentorentje (fac. Theologie).

Aan de rand van de "dalle" ligt het Museum Hergé, te bereiken via een loopbrug, alsof een imaginair schip uit een strip hier aangemeerd ligt. Dit Kuifje-museum is ontworpen door Pritzkerprijswinnaar Christian de Portzamparc in 2009

Eén van de mooiste pleinen is ongetwijfeld de Place des Sciences, met op de kop het iconische bibliotheekgebouw, nu Musée L., en rond het plein een uniek ensemble in beton brute, alles van de architect André Jacqmain. Hoe een betonnen gebouw tot een abstract sculptuur kan sublimeren. Hiernaast een korte videoimpressie, met op het einde enkele zichten op de Aula Magna, met zijn glasvliesgevels als architectonische tegenpool van bruutbeton.

Dat postmodernisme van LLN mag nu wel wat gedateerd ogen en niet alles ziet er na 45 jaar studentenleven even fris uit, maar juist dat getaand tintje levert het specifieke cachet van deze levende stad. Gestart als een stad van studenten is LLN nu uitgegroeid tot volwaardige stad, niet alleen voor studenten, maar voor mensen die houden van de ongedwongen sfeer van de 'jeunesse', van het 'avant-garde' cultuuraanbod, van de vele faciliteiten voor sport en ontspanning, van de verkeersvrije inrichting, van het groen en de parken. Een geslaagd co-housing project dus dat model kan staan voor herinrichting van onze steden.

Tot slot, dit promo filmpje  gemaakt door KAP Signes in de LSFB (Langue des Signes de Belgique Francophone) gebarentaal. KAP Signes is een studentenorganisatie die zich inzet voor de verspreiding van de gebarentaal en dove studenten helpt bij hun studies. Het filmpje voert je mee door de straten van LLN, terwijl je luistert naar de hymne van LLN, een chanson van Edouard Priem uit 1996.

PS: Erik Hertog stuurde ons na afloop van de zoom-sessie nog deze tip door: zijn zoon Prof. Thomas Hertog zorgde 3 jaar geleden samen met collega's voor een link tussen LLN en KUL met de onthulling van een beeldje/gedenkplaat voor G. Lemaitre (bedenker van de oerknal!) op beide plaatsen, op de Place des Sciences in LLN en in het Premonstratenzerklooster in Leuven in de Naamse Straat waar Lemaître zijn bureau had. Er is inmiddelsook een Big Bang fietsroute die beide plekken verbindt.

Blijf in je kot - 15 mei - Virtueel naar Villers-la-Ville

Deze eerste post als herinnering aan onze virtuele uitstap van gisteren naar Villers-la-Ville en Louvain-la-Neuve, voorbeelden van innovatieve concepten van collectief wonen. Terug actueel, dus interessant om uit de geschiedenis te leren.

Bijna 1000 jaar geleden, in 1098, stichtte Robert, abt van de abdij van Molesmes, een nieuwe abdij in Citeaux en een nieuwe kloosterorde, de Cisterciënzers. Hij wou hiermee de Regel van Benedictus 'Ora et Labora' strikter naleven dan in de Franse 'luxueuze' benedictijnenkloosters, zoals  Cluny. Vrij snel ontstonden dochterabdijen, o.a. in Clairvaux, gesticht door de Bourgondische edelman Bernardus van Fontaines in 1115. Hij ontwikkelde een ingenieus systeem van 'celdeling', waarbij elke nieuwe abdij zich verplichtte tot het oprichten van dochterabdijen binnen een bepaalde tijd. Een viraal proces dus, waardoor de kloosterorde zich op zeer korte tijd kon verspreiden over heel West-Europa. Bernardus was niet alleen een fervent promotor van de nieuwe, strenge leefregels, hij was ook een ondernemer, diplomaat en succesvol zakenman. Zijn franchising-model omvatte niet alleen de specifieke leefregels, maar ook instructies en afspraken voor organisatie en werking. In het pakket zaten ook de bouwplannen voor duurzame kloostergebouwen volgens een vast stramien, alle nodige technieken en gereedschappen voor zelfonderhoud en alle regels voor de sociale interactie. Ongetwijfeld waren deze hotspots van beschaving zeer welkom in de onherbergzame streken waar ze zich vestigden, want ze creëerden werk en welvaart. Maar anderzijds kon de kloosterorde, en dus ook de Paus in Rome, moreel gezag uitoefenen op adel en landheren. Zo ook dus in Villers-la-Ville, waar de abdij gesticht werd in 1146.

Vandaag blijven er alleen nog de ruïnes over. De typische structuur en de sobere maar sublieme abdijarchitectuur is nog goed te zien.  Bekijk bv. de video hieronder voor een dronevlucht over de abdij. Romantische beelden van een vervlogen tijd.

Maar beelden we ons eens in hoe er hier geleefd werd. Zoals bij een Romeinse villa, liggen alle vertrekken rond een centrale tuin met pandgang. Monniken en lekenbroeders hebben elk hun plek. Er zijn gemeenschappelijke ruimtes voor gebed, voor de maaltijden, voor discussie, voor ontspanning, voor het werk. Compact en functioneel, intiem en afgesloten van de buitenwereld, maar ook in symbiose met de omgeving en de natuur. Een efficiënt en ecologisch verantwoord samenlevingsmodel voor mensen met een gelijkaardige levensvisie. In de 2e video hieronder een animatiefilm, deze keer geen drone, maar de vlucht van een roofvogel.

Collectief wonen en co-housing zijn vandaag niet zoveel verschillend: gezinnen die beslissen om samen te wonen in erven en mini-dorpen, met voor ieder een aparte woning rond een gezamenlijk binnenplein, maar met een 'common house': gemeenschappelijk ruimtes zoals eetzaal, keuken, speelzalen voor de kinderen, telewerkruimtes, hobbykamers, muziekstudio's, knutsellokalen. Zie hieronder 2 filmpjes, links een animatiefilm met de principes van co-housing, en rechts een project in Denemarken.

Wellicht is co-housing niet voor iedereen weggelegd, maar misschien hebben we nood aan een nieuwe Bernardus van Clairvaux om met dit concept een viraal franchising project te starten. 

En als afsluiting hier 2 kleine koorstukken, muziek uit de periode van de stichting van Villers-la-Ville, dus 11e en 12e eeuw. Muziek die aanzet tot meditatie en zelfreflectie. Zo actueel als de co-housingconcepten van abdijen, zo actueel is ook deze muziek van mensen.

Vanuit de kloosterorde der Tempeliers, een kruisridderorde afgeleid van de Cisterciënzers, deze hymne Salve Regina, uit het Manuscript van het H. Graf van Jeruzalem, 12e eeuw, uitgevoerd door het ensemble Organum, Marcel Pérès (Naïve).

Van Hildegard von Bingen - 1098 - 1179, dit lied Hortus Deliciarum. Deze Duitse benedictijnse abdis is de 1e componiste uit de geschiedenis van de klassieke muziek die bij naam bekend is. Een zeer ondernemende en geëmancipeerde vrouw die ook contacten onderhield met Bernardus van Clairvaux.

Postscriptum  1

Prof. Ignace Bossuyt, inmiddels een trouwe bloglezer en ook al aangehaald in onze post van 5 mei, stuurt ons nog volgend interessant weetje door: tussen 1240 en 1250 was Arnulf van Leuven abt van Villers-la-Ville. Hij  schreef teksten die later gebruikt werden in de prachtige cyclus Membra Jesu nostri van Dietrich Buxtehude. Ook zouden zijn teksten het beroemde koraal O Haupt voll Blut und Wunden, op tekst van Paul Gerhardt, hebben geïnspireerd, cfr. Bachs  Mattheuspassie. 

Postscriptum 2

Lic. Kunstgeschiedenis Kristien Mulier meldt ons dat haar licentiethesis in 1981 handelde over de grafmonumenten van de Brabantse hertogen. In de periode van abt Arnulf van Leuven koos Hendrik II de abdij als zijn laatste rustplaats (+1248). In 1930 heeft men de stoffelijke resten van Hendrik II vanuit Villers naar Leuven overgebracht om onderzocht te worden door Prof Charles Nelis, de overgrootvader van Kristien Mulier. Zijn anatomo-pathologisch onderzoek identificeerde reeds in 1929-1930 de gebeenten van Hendrik I, Godfried III en Godfried II (resp vader, groot-, en overgrootvader van Hendrik II), alle drie in de St Pieterskerk te Leuven begraven. In 1935 werd het kistje met het gebeente van Hendrik II bijgezet in het indrukwekkende grafmonument van zijn vader Hendrik I in de St Pieterskerk te Leuven. Recent heeft men het grafmonument van Hendrik I gerestaureerd en daar opnieuw het kistje met zijn gebeente “(her-)ontdekt” (wordt verteld in de podcast Moving Henry). 

Blijf in je kot - 14 mei - Jan Caeyers en Griekse wijsheid

In de Afspraak van 13 mei was Jan Caeyers te gast bij Phara de Aguirre om te praten over het Beethovenjaar in coronatijden.

2020 is het geboortejaar van Beethoven en als internationale Beethovenexpert is dit voor Jan Caeyers een uitgelezen moment om als dirigent met zijn Concert Olympique rond te toeren over de hele wereld met talloze Beethovenvertolkingen. Dat programma werd vroegtijdig afgebroken en de grote vrees is dat ook het najaar in het water valt. Om van het najaarsseizoen nog iets te maken, zo vertelde Jan Caeyers, moet er ten laatste eind juni duidelijkheid zijn, want een programma voorbereiden en lanceren kost toch minstens een paar maanden.

In haar laatste perscommuniqué vermeldde de premier al het belang van kunst en cultuur, niet alleen in normale tijden, maar speciaal in deze bijzondere crisis, als troost en teken van hoop. Maar van een opstart was nog geen sprake. Alle muziekhuizen en concertzalen zoeken ondertussen naar creatieve oplossingen om, met respect voor de 1,5 m, toch concerten te kunnen organiseren. In ieder geval is dat niet evident: minder zetels die bezet kunnen worden, de bezoekers op een ordentelijk manier naar hun plaatsen leiden, geen toiletten beschikbaar, etc. Ook voor de muzikanten is het niet zo evident. Omwille van plaatsgebrek zijn grote symfonieën uitgesloten. En ook wijst Caeyers op het belang van elkaars fysieke nabijheid in een orkest, om de muziek beter aan te voelen.  Alleen nog kamermuziek dan of recitals?

Er blijven nog veel vragen en Jan Caeyers drukte zijn vrees uit dat veel kunstenaars en muzikanten zullen afhaken, gewoon ook omdat ze geen inkomen meer hebben en buiten de beschikbare regelingen vallen voor werknemers of kleine bedrijven. Daarom pleit hij ervoor om specifieke compensaties te bedenken voor kunstenaars, muzikanten, toneelspelers en alle mensen die leven van de cultuursector. Zelfs in normale tijden is het een broos eco-systeem, dat voor een belangrijk deel afhankelijk is van subsidies. Maar die subsidies en dus ook de lonen hangen vast aan een programma. Geen programma betekent geen inkomen. Enkele maanden zijn wellicht nog overbrugbaar, maar een langer uitstel betekent dat vooral jonge getalenteerde mensen een ander beroep gaan kiezen.

Als slot verwees Jan Caeyers naar de Grieken, ‘dat waren toch wijze mensen’. Om de kwaliteit van een beschaving te meten, hanteerden de Grieken 4 criteria:

1. Meningsvrijheid
2. Gelijke kansen voor alle kinderen om op te groeien
3. Zorg voor zieken en ouderen
4. Zorg voor de kunstenaars

Caeyers: ‘We zijn bewust van de eerste 3, laat ons a.u.b. ook het vierde puntje niet vergeten.’

Misschien moet er nog een 5e puntje bij, iets wat minder een knelpunt was ten tijde van de Oude Grieken:

5. Zorg voor moeder aarde

We spreken wel van de ‘EXIT’-strategie, maar een versoepeling van de lockdown betekent geen terugkeer naar precoronatijden. Heel wat van onze attitudes en gewoontes zullen blijvend veranderen. Misschien ook tijd om onze instellingen te herzien en te werken aan een groot toekomstproject? Dan zou deze Griekse Wijsheid wel eens goed van pas kunnen komen. Waarom moeten we eigenlijk zo nodig naar het oude normaal? Leve het nieuwe normaal! Maar dan wel ééntje met kunst en muziek.

Met dit promofilmpje van Le Concert Olympique kunnen we nu alleen dromen met live concerten. Vandaag nog een illusie, maar er komen betere tijden...

Blijf in je kot - 13 mei - Shao Fan, tussen waarheid en illusie

Heb je Lucas De Man reeds ont-moet? Het moet niet, maar het is zeker leuk om hem te leren kennen.

Mijn drijfveer is het belang van ont-moeting, in de zin van niet moeten. Als enige diersoort beseft de mens dat hij niet weet waarom hij hier is. Dat besef maakt ons mens en zorgt ervoor dat we met elkaar kunnen omgaan. Waar het om draait in het leven zijn de fundamentele momenten van niet moeten. Goede kunst doet dat. Als onze projecten leiden tot die momenten, dan ben ik een geslaagd persoon.”

Kunst-ont-moetingen, kunst als moment van niet moeten. Dat is een mooie omschrijving waarmee we bezig zijn. Om te ont-houden!

Lucas De Man werd geboren in Roeselare in 1982. Hij studeerde Germaanse Talen aan de KULeuven en trok daarna naar de Amsterdamse Hogeschool voor de Kunsten om er regie te studeren. Sindsdien werkt hij vooral in Nederland, als creator en artistiek leider van de Stichting Nieuwe Helden. Via dit platform maakt hij installaties, theatervoorstellingen, stadsprojecten en performances om de publieke ruimte om te vormen tot plekken van verwondering en 'ont-moeting'. In zijn ogen betekent 'ont-moeting' een moment van ‘niet moeten', een moment waar je tegelijk kwetsbaar én krachtig kan zijn.

Hier bij ons in Vlaanderen kennen we de door Nederland geadopteerde Lucas De Man best van zijn programma Kunstuur (AVROTROS) op de Nederlandse Omroep NPO. Met zijn typische grapjes en zijn Vlaams accent weet hij de Nederlander te charmeren en kunst aan de man te brengen. Zeker de moeite om te grasduinen in alle vroegere Kunstuur-afleveringen.

Maar vandaag ont-moeten we Lucas De Man in het Noordbrabants Museum in ’s 's-Hertogenbosch waar hij stadskunstenaar is. Tijdens deze lockdown heeft hij voor dit museum een speciale virtuele tour gemaakt waarin zowel de hoogtepunten van de collectie als de tijdelijke tentoonstellingen aan bod komen. Geen gewone YouTube-video, maar ééntje waar je af en toe kan kiezen om, bij interesse, op bepaalde kunstwerken te ‘verdiepen’. 22 minuten als je snel door het museum wil wandelen. Met alle ’verdiepingen’ erbij ben je snel een uurtje zoet. https://youtu.be/bkTOI6zsnVc

Shao Fan – Between truth and Illusion

Maar vandaag is onze focus gericht op één van die verdiepingsmomenten. En die gaat over de tijdelijke tentoonstelling Shao Fan – Between truth and Illusion , te zien in het Noordbrabants Museum in 's-Hertogenbosch en verlengd t/m 18 oktober 2020.    

Op de website van het Noordbrabants Museum lezen we:

“De Chinese hedendaagse kunstenaar Shao Fan (Beijing, 1964) combineert kunst en design met een diepgaande kennis van de Chinese cultuur. Hij is een meester in de techniek van de klassieke inkttekening. Op zijn monumentale werken staan merendeel dieren geportretteerd. Fan ziet met name het konijn en de haas als hybride wezens tussen mens en dier. Daarmee sluit hij aan bij een traditie: het konijn en de haas zijn terugkerende onderwerpen in de traditionele Chinese kunst en ambachten. In China heeft men de neiging geen onderscheid te maken tussen deze twee legendarische diersoorten. In de taoïstische traditie worden ze geassocieerd met onsterfelijkheid en een lang leven. Fan was ook één van de eerste Chinese kunstenaars die de grenzen tussen visuele kunst en design verkende. Hoewel het ontwerp van zijn Ming stoelen innovatief is, zijn ze verbonden met traditionele methoden. De stoelen kunnen worden beschouwd als een sculptuur die een functioneel meubel suggereren.” 

Kijk hieronder naar deze ont-moeting met Lucas De Man en met Shao Fan.          

De catalogus is ook online ter beschikking, ideaal om het ont-moetingsmoment nog te intensifiëren. Met de teksten kan je Shao Fan nog beter leren kennen en met de foto's van de kunstwerken tot rust komen of nederig nadenken over mens-dierzijn.

Blijf in je kot - 12 mei - Bjarke Ingels, enfant terrible van de architectuur

Er zijn 2 soorten architecten:

  • De extravagante avant-garde met utopische dromen en gekke ideeën. Ze ontwerpen curiositeiten zonder zich echt te bekommeren over context of impact op de lange termijn.
  • De pragmatici met hun betrachting om kwalitatieve gebouwen af te leveren die voldoen aan de eisen van de gebruiker en passen binnen de regelgeving. Oerdegelijk, maar voorspelbaar en saai.

Bjarke Ingels zegt van zichzelf dat hij tussenin wil zitten: innoverend en sturend voor de toekomst, maar toch passend in een bestaande maatschappelijke context. Utopia die realiteit wordt.

“When architecture is at its best, you are coming out with something that is pure fiction and becoming concrete reality”

Deze Deense architect is één van de meest gevraagde en inspirerende architecten van vandaag, een nieuwe wind in de architectuur. Charismatisch, filosofisch, vernieuwend, en toch nog zeer jong. Zijn hele oeuvre straalt een grote vorm van aanstekelijk optimisme uit, terwijl hij de uitdagingen van onze maatschappij op gebied van sociologie en ecologie allerminst uit de weg gaat. Zijn ontwerpen zijn nieuw, gedurfd, maar tegelijk ook ecologisch en sociaal verantwoord. Hij schuwt luxe en onnodige praal. Zelf woont hij met zijn familie op een omgebouwde ferry-boot, in de haven van Kopenhagen, zie bv. dit kort interview  vanaf zijn houseboat.

Geboren in 1974 wou hij eerst cartoonist worden, maar volgde toch architectuurstudies omdat hij dacht zo beter te leren tekenen. Maar architectuur werd zijn nieuwe passie, hij studeerde verder in Barcelona en begon te werken bij OMA (Rem Koolhaas, ook al een enfant terrible). Na 3 jaar richtte hij in 2001 het bureau PLOT Architects op  samen met de Belg Julien De Smedt die lange tijd in Denemarken woonde en werkte. In 2005 gingen ze elk hun eigen weg, Julien De Smedt met JDS (kantoren in Kopenhagen en Brussel) en Bjarke Ingels met BIG (Bjarke Ingels Group). Nu is BIG aanwezig op 4 locaties: Kopenhagen, New York, Londen en Barcelona, met 17 partners en meer dan 500 medewerkers. BIG is op zeer korte tijd big geworden en zet de wereld van de architectuur op stelten.

Kijk bv. rond met Google Street View hierboven (zet het scherm op groot en gebruik je PC-muis om te navigeren). Je ziet zijn project Copenhill: skiën op een afvalverwerkingscentrale in Kopenhagen. Niet alleen de meest ecologische centrale in zijn soort, maar ook de hoogste berg in Denemarken waar je het hele jaar door kan skiën. De video laat zien dat het ook echt is.

Er is heel wat beeldmateriaal beschikbaar, want Bjarke Ingels is ook een bedreven marketeer en ervaren communicator. Zo is er een boeiende TED-talk te zien waar hij enkele van zijn recentste projecten presenteert (o.a. het Lego-huis) en zijn visie op de toekomst met drijvende steden die energie-neutraal en duurzaam zijn en bestand zijn tegen de klimaatopwarming en verhoging van de zeespiegel.

En nog meer BIG kan je zien met de Netflix documentaire hieronder, nu uitzonderlijk publiek beschikbaar en online gezet.o.w.v. de lockdown. Heb je geen 44 minuten tijd, kijk dan naar volgende passages:

  • 00:00 – 02:38 = He made everybody wake-up: what he was proposing, had such a scale and such a revolutionary qualities that the Danes got scared.
  • 11:04 – 12:46 = The VM-house – we started our company without any clients….
  • 15:09 – 17:10 = The Mountain – the way you realize your wildest dreams, it is actually 1 step at a time
  • 19:14 – 20:55 = The 8 House – In the big picture, architecture is the art and science of creating the framework of our lives
  • 26:08 – 26:45 = VIA 57 West, the NY Courtscraper

Zal het coronavirus zijn opmars stuiten, of zal hij sneller reageren met innovatieve en creatieve oplossingen? Met zijn geest en temperament is het tweede te verwachten. Benieuwd wat we nog van BIG te zien zullen krijgen.

Blijf in je kot - 11 mei - Niet aanraken, KUNST!

Enkele weken geleden was er in Vlaanderen het project “Dichters van wacht” een initiatief van Vzw Verb(l)ind. Toen kon je ’s avonds naar een gratis nummer bellen en kreeg je een dichter in je oor (zie onze blog van 13 april). In Nederland was er de afgelopen weken een gelijkaardig initiatief: dichter Jaap Robben startte in april samen met Mondo (VPRO) en Poetry International een project: ‘Dichter aan de Lijn’. Elke dag belde een groep dichters mensen op om een mooi gedicht voor te dragen.

Nu is de sessie afgelopen, maar leverde een reeks van mooie gedichten, meestal passend in deze vervreemdende quarantainetijd. Met gedichten van Jaap Robben, Iduna Paalman, Ellen Deckwitz, Neske Beks, Ingmar Heytze, Elfie Tromp, Vrouwkje Tuinman, Ted van Lieshout, Edward van de Vendel, Tsead Bruinja (Dichter des Vaderlands), Paul Bogaert, Anneke Brassinga, Maria Barnas, Roberta Petzoldt, Alfred Schaffer, Gershwin Bonevacia, Asha Karami en Hannah van Binsbergen,

We pikken er ééntje uit, Ted van Lieshout, schrijver en illustrator van kinder- en jeugdliteratuur, maar ook dichter en recent schrijver van romans voor volwassenen. Links de tekst, rechts een fragment van de VPRO uitzending met Ted van Lieshout die het gedicht voordraag. Klik op het beeld, de 1 of 2 reclameberichten vooraf moet je wel eerst helemaal door ;-( .

Ted van Lieshout - het woordje kunst

Dit gedicht voert ons zo naar de lichtkunstenaar Daan Roosegaarde. Zijn kunstwerken ontstaan slechts door ze aan te raken. Als je de tentoonstellingsruimte binnenkomt, is er niets te zien. Je moet de muren en voorwerpen betasten zodat schaduwen en kleuren tevoorschijn komen. Aanraken moet. Deze kunstervaring was onderdeel van zijn tentoonstelling Presence’ in het Groningermuseum, in 2019.

Zie hieronder een korte videoreportage van de tentoonstelling. En klik hier voor een langer interview met Daan Roosegaarde.

Blijf in je kot - 10 mei - Sint-Martinuskerk Rijmenam

Kunstontmoetingen in eigen streek

Met de lockdown geen kerkdiensten meer, maar de kerken zijn open. Toch nood aan een inspirerend religieus moment?Daarom deze tip: voor de fietsers/wandelaars uit de buurt, maak een stop in Rijmenam, ga binnen in de St-Martinuskerk, geniet van de rust en de mooie achtergrondmuziek. Inspirerend en helend. Schoonheid kan zo dichtbij zijn.

Klik op de fotomozaïek om de foto’s te bekijken en beluister één van de suggesties koor- of orgelmuziek. Wil je meer lezen over deze kerk? Hier links voor de historiekde recente binnenrenovatie met het Introibo-project of de restauratie van het orgel.

  • Een impressie de algemene repetitie voor het concert LUX AETERNA (nov 2019) van het gemengd koor aMUZEment Rijmenam, opgenomen in de Sint-Martinuskerk, met Arnout Malfliet als koorleider. Video van Aster De Meersman. Fragment: Requiem van G. Fauré.
  • Van Samuel Barber, Agnus Dei Op.11, uitgevoerd door het Vlaams Radiokoor en opgenomen in Flagey in 2015
  • Song of the Cherubim (No.7)  van Bortniansky door Lege Artis Chamber Choir
  • Van J.S. Bach, Fuga G-moll BWV 578, door organist Ton Koopman in de abdijkerk Den Haag-Loosduinen, op een Reichner orgel uit 1780, uit dezelfde periode als het Smets orgel van Rijmenam uit 1777.

Blijf in je kot - 9 mei - De virologische bubbel van Tomás Saraceno

Dat we allemaal in bubbels leven, dat leerden we deze week. Ook hoe we vanaf morgen, moederdag, vanuit onze eigen bubbel 'mogen' versmelten met een andere bubbel. Of  zijn het er 4 als we luisteren naar de politici?

Twee dagen geleden zag ik deze infografiek in de krant, over hoe de lockdown het virus belet te verspreiden in ons sociaal netwerk. Maar virussen zijn net als wij mensen: we hebben nood aan contact om te overleven, we zijn via allerlei 'draden' aan elkaar verbonden. Geïsoleerd leven in een bubbel, dat is onwezenlijk.

De Argentijnse kunstenaar Tomás Saraceno zag het reeds aankomen. Zijn visie op de maatschappij is die van een gigantisch web waarin de mensen met elkaar leven, een groot net, een sociaal netwerk eigenlijk. Iets wat ons verbindt en samenhoudt. Elke beweging van een individu ergens in het net doet het net trillen tot in de uithoeken. We voelen elkaars aanwezigheid. Zoals bij een spinnenweb, soms heel planmatig opgebouwd, soms chaotisch. Telkens als er ergens iets gebeurt -een draad die knapt, de impact van een indringer-, wordt een trilling uitgezonden die iedereen kan opvangen. Met deze metafoor van het web gaat Tomás Saraceno aan de slag.

Opgeleid als architect (maar nadien helemaal in de ban van de kunst) wilde hij zwevende steden bouwen, als reuzespinnewebwolken. Met daarin bubbels waarin we als individu leven. De draden van het web houden alles bij elkaar. Wind en bewegingen in het net produceren trillingen die hij in geluidsgolven omzette. Hieronder een voorbeeld van een tijdelijke installatie in de VanhaerentsArtCollection, Cloud Cities, met hier een interview met Joost Vanhaerents.

Tomás Saraceno - VanhaerentsArtCollection - 2017 - foto Jan Van Daele

Hij stichtte een heus labo, het Arachnophilia lab, om het gedrag van spinnen te bestuderen, hoe ze hun web opbouwen, hoe ze zich aanpassen aan hun veranderende omgeving. Iets waaruit de mensen veel kunnen leren. Hij ontwikkelde een techniek om een spinnenweb volledig te scannen, te digitaliseren en in een 3D-model te reconstrueren. Hij bestudeert nu ook hoe spinnen met elkaar communiceren door de trillingen in een web te detecteren via laser-dopplertechnieken en die om te zetten in geluidsgolven. Luister bv. hier naar het geluid van een spin in zijn web.

Tomás Saraceno - Biennale Venetië 2019 - foto Jan Van Daele

In de K21 in Düsseldorf hangt boven de hal onder het glazen dak een immens net opgespannen als een reuzespinnenweb. Bezoekers mogen zich, net als spinnen, op het net begeven (eerst wel zakken leegmaken!). Hangend in de ruimte kan je de wereld beneden gadeslaan. Maar ook hier komt de 'experience' vooral door de trillingen in het net, telkens een andere bezoeker een beweging maakt. Dan je ervaar je wat ‘samenleven’ echt betekent, een verwijzing naar het kosmisch web dat ons als mens verbindt met elkaar en met de natuur en de hele kosmos. Want alles hangt aan mekaar. Een lockdown is iets onwezenlijk en niet van deze wereld.

Hier een filmpje over ‘In orbit’, te zien in de K21 in Düsseldorf.

Blijf in je kot - 8 mei - Onverwerkt verleden

8 mei 1945, Duitsland capituleert, het nationaalsocialisme is vernietigd. Een overwinning van de vrijheid en de democratie. Benieuwd hoe ze in Duitsland  hierop na 75 jaar terugkijken.

Dat het nationaalsocialisme een nefaste invloed uitoefende op vrije kunstuiting, is wel duidelijk. Het opkomende expressionisme en de abstracte kunst werd als Entartet (Ontaard) bestempeld en helemaal verbannen, Arische Kunst geprezen. Modernistische ontwerpers en Bauhaus architecten vluchtten weg naar Amerika of Israël, het neo-classicisme werd de standaard. Daarmee zit er een groot gat in de Duitse kunstgeschiedenis, iets wat ze nadien moesten inhalen. Daarenboven blijft het oorlogstrauma en de zijnsvraag, hoe het toch met hen is kunnen gebeuren. Dit verwerkingsproces (Vergangenheitsbewältigung in het Duits) is nog steeds aan de gang. Je kan met dit oorlogsverleden 2 kanten op: ofwel  vergeten en de draad terug opnemen, ofwel het gebeurde laten sublimeren tot een boodschap voor de mensheid en voor alle volgende generaties. Naoorlogse kunstenaars als Richter, Kiefer, Baselitz, Lüpertz, Polke, Penck, Immendorff,… zijn zich altijd blijven verzetten tegen het bagatelliseren van de oorlogsmisdaden. De ‘Nieuwe Wilden’ worden ze genoemd met hun brutaal expressionisme, hun gekwelde kunst met dikke klodders verf, donkere tinten en grove borstels, met kapotgeslagen taferelen en met mensen als monstertjes… ze hebben de Duitsers willen waarschuwen om niet te vergeten. Nu is de volgende faze aan de orde: hoe gaan de Duitse jongeren om met dit verleden? beseffen ze wel wat is gebeurd?

Ik was onlangs in München, een wereldcentrum van de kunst, maar ook de voormalige hoofdstad van het nationaalsocialisme. De wijk Kunstareal, met zijn verzameling aan musea en pinacotheken die 5000 jaar kunst- en cultuurgeschiedenis vertegenwoordigen, ademt nog steeds de architectuur van de nazi’s. Maar de stad past zich aan en verwerkt zijn verleden. Met het Lenbachhaus werd het gat van het interbellum gedicht en worden er nu prachtige werken van de Blaue Reiter getoond, ooit in München opzij gezet als ontaard. In het Brandhorst Museum en de Pinakothek der Moderne wordt eigentijds kunst van internationale kunstenaars  getoond naast de na-oorlogse Duitse kunstenaars.

Maar aangenaam verrast was ik toch om te zien hoe naast de ruïnes van het NSDAP hoofdkwartier, een splinternieuw en mooi ontworpen museum is gebouwd, het NS-Documentationszentrum München, of een museum over de geschiedenis van het nationaalsocialisme, geopend in mei 2015. Een eenvoudige witte kubus in schril contrast met de bombastische nazi-paleizen errond. Neen, geen museum dat de Duitse arrogantie moet verheerlijken, maar integendeel een plek van onderzoek en reflectie om de gevaren te laten zien van populisme en despotisme en tot welke onmenselijke handelingen dit kan leiden.

Een museum over de toekomst van het verleden.

Het museum richt zich voornamelijk op jongeren en stelt hen de vraag: ‘Wat heeft dit met mij te maken in 2020? Waarom is dit nu nog altijd voor mij van belang?” Ze doen dat door historische documenten en archiefmateriaal  te tonen in combinatie met hedendaagse kunst en multimediaal werk van internationale kunstenaars, in wisselende thematentoonstellingen. Dit brengt de geschiedenis terug in de hedendaagse leefwereld van de jeugd. Op dit moment loopt er een tentoonstelling met als titel “Tell me about yesterday tomorrow’”

Vanaf 12 mei gaat het Museum terug open, maar voor de 75-jaar herdenking heeft historica en directeur van het NS-documentatiecentrum Mirjam Zadoff een boodschap voorbereid.

Blijf in je kot - 7 mei - Felix Nussbaum, transport XXVI

De Dodenherdenking en Bevrijdingsdag van 4 en 5 mei zijn blijven hangen. De woorden van Koning Willem-Alexander, uitgesproken op een verlaten Dam, zinderen nog na.

"Niet wegkijken. Niet goedpraten. Niet uitwissen. Niet apart zetten. Niet normaal maken wat niet normaal is."

Indien je ze nog niet hoorde, luister dan beslist naar zijn toespraak.

Een opmerkelijke toespraak. Ook al omdat hij het aandurft om zich  kritisch uit te laten over het stilzwijgen van koningin Wilhelmina bij de vervolgingen en vernietiging van de Joden én de slachtoffers van de Japanse bezetting van toenmalig Nederlands-Indië.

Dat het een historische toespraak was, vond ook historicus Prof. Herman Van Goethem die eergisteren in ‘De Afspraak’ te gast was en sprak over het belang van herdenkingen. ‘Er is nood in België aan een nationale herdenking van de 2e wereldoorlog, het gaat niet alleen over een oorlog, maar het gaat ook over de democratie, onze vrijheden en onze manier van leven.’ Hij stelt voor om 8 mei, de dag van de capitulatie van Duitsland in 1945, als momentum te gebruiken.

Hier beknopt het interview of ook op de facebook-pagina van Herman Van Goethem. 

Misschien is de plek bij uitstek voor een verankering van onze dubbele herdenking de Kazerne Dossin, met zijn 2 aparte delen: 

  • het Memoriaal, gehuisvest in de oude kazerne van waaruit de deportaties plaatsvonden -een ‘lieu de mémoire’ zoals Herman Van Goethem het definieerde toen hij conservator was-,
  • en het Museum, gehuisvest in een nieuwbouw vol symboliek ontworpen door de architect bOb Van Reeth, een museum over de holocaust, maar ook over de vrijheid en de mensenrechten.

Zoals in Nederland gebeurde met '75 verhalen' (zie onze post van gisteren) verzamelt ook Kazerne Dossin verhalen en getuigenissen.

  • Bv. de Canvas serie Kinderen van de Holocaust waar 12 getuigen vertellen over het leed dat henzelf en hun familie is aangedaan tijdens de Holocaust en over de impact op de rest van hun leven. Vanaf dinsdag 28 april op Canvas, 4 afleveringen van telkens 50 min, ook nu reeds te bekijken op canvas vrt.be
  • 75 jaar transporten, een speciale webpagina van de Kazerne Dossin waar de 26 deportatietreinen en hun slachtoffers herdacht worden, met voor elk transport enkele aangrijpende verhalen.

Transport XXVI is het laatste dat uit Mechelen zal vertrekken op 31 juli 1944. Eén van de 563 weggevoerden is de joodse schilder Felix Nussbaum. Een prachtige getuigenis is neergeschreven op deze webpagina.

‘Als ik sterf, laat mijn kunst me niet volgen in vergetelheid, maar toon ze aan’

Op initiatief van een nicht van Nussbaum heeft zijn geboortestad Osnabrück vanaf 1970 heel veel van zijn schilderwerken terug verzameld en bij elkaar gebracht in het Felix Nussbaum Haus, een iconisch museumgebouw van de joodse architect Daniel Libeskind. Een indringende getuigenis van oorlog en  wreedheden, ook via kunst en architectuur.

Maar ook de literatuur getuigt. Auteur Schaevers schreef de aangrijpende biografie, ‘Orgelman’, bekroond met de Gouden Boekenuil in 2015. Het verhaalt hoe Nussbaum als succesrijk kunstenaar in 1933 uit zijn geboortestad Osnabrück moet vluchten samen met zijn vrouw Felke Platek, eerst naar Oostende waar hij bevriend wordt met Ensor en veel van hem leert, later naar Brussel, dan verbannen wordt naar Frankrijk in 1940, ontsnapt en terug aankomt in Brussel waar hij ondergedoken leeft, maar uiteindelijk verklikt wordt en met het laatste transport afgevoerd.

Geert Mak getuigt: ‘Orgelman'  heeft me overrompeld, een ander woord weet ik er niet voor. Ik kon het op den duur niet meer loslaten, dit weefsel van honderden puzzelstukjes waaruit langzaam het drama van twee levens boven water komt. Deze indrukwekkende biografie krijgt een extra lading door het verhaal dat Nussbaums schilderijen daarnaast vertellen: over de jaren dertig, over het angstige bestaan van de tienduizenden Duitse ballingen in Frankrijk, België en Nederland, over de jacht, de onderduik, de deportaties.‘

Voor een mooi overzicht van zijn kunstwerken, klik hier. Of kijk hieronder naar een korte trailer van het Felix Nussbaum Haus in Osnabrück.

Wenn ich untergehe – lasst meine Bilder nicht sterben

Blijf in je kot - 6 mei - 75 jaar vrijheid

4 en 5 mei, Nederland herdenkt elk jaar het einde van de 2e wereldoorlog en de bevrijding: op 4 mei met de herdenking van de slachtoffers, en op 5 mei Bevrijdingsdag. Een mooie traditie die bij ons wat uit het oog verloren is gegaan (in Vlaanderen herdenken we eerder de eerste wereldoorlog). En dit jaar is het ook 75 jaar geleden. 75 jaar vrijheid en het herstel van onze vrije en open democratische rechtstaat. Rechten en vrijheden die echter niet vrijblijvend zijn, maar telkens bevestigd moeten worden, want altijd loeren er belagers. Daarom deze nationale ceremonie van samenhorigheid in herdenken van herwonnen vrijheid. 

Er was een groots opgezet plan om deze speciale uitgave uitgebreid te vieren. Maar het virus stak er een stokje voor. Althans gedeeltelijk, want Nederland heeft toch herdacht, zij het online en ‘vanuit-hun-kot’. Hier enkele opmerkelijke sprokkels.

Op 4 mei 2020 was een videoprojectie voorzien op Hotel de Wereld in Wageningen, een historische locatie waar de overgave van de Duitsers voor het Nederlands grondgebied ondertekend werd. Het einde van de oorlog en de bevrijding geëvoceerd met een prachtige lichtshow, ondersteund een indringende tekst van Bas Steman en cellomuziek op de achtergrond. De show werd live uitgezonden op NOS. Klik hier voor meer context over de herdenking in Wageningen of ga naar de zeer goed gedocumenteerde webpagina van het NOS voor historische filmfragmenten van 75 jaar geleden.

Ieder jaar op 5 mei om 5 minuten voor 5 wordt op alle Bevrijdingsfestivals in het land, 5 minuten stilgestaan bij onze vrijheid. Dit jaar was er een oproep om op 5 mei, om 16.55 ( 5-voor-5 ), het lied Zing, vecht, huil, bid, lach, werk en bewonder van Ramses Shaffy door heel Nederland te laten klinken. Het stond geprogrammeerd op radiozenders, het werd in groep meegezongen op verschillende zoom-sessies en was te horen op verschillende beiaards.

En als nostalgisch toemaatje, hier een origineleopname van één van de mooiste Nederlandse chansons  De tekst van het lied vind je op dezelfde youtube pagina

En dan tenslotte nog het initiatief ’75 verhalen’: 75 Nederlanders vertellen hun verhaal over oorlog en vrijheid, 1 verhaal uit elk geboortejaar sinds 5 mei 1945. Elk verhaal begint met een quote, een indringende boodschap voor ons allemaal.

Scrol door de verschillende verhalen, je kan starten bij 0 of helemaal op het einde bij 75. Of misschien begin je bij je eigen leeftijd. Maar in ieder geval telkens weer boeiend.

Dank je wel, Concertgebouw Brugge

 

Blijf in je kot - 5 mei - Wonderlijke verhalen

De wonderen zijn de wereld niet uit. Ze komen vaker voor dan we beseffen. Ze scheppen verwondering en kleden het leven aan. Wonderlijke gebeurtenissen, dat maken we allemaal toch mee? De geboorte van een kind, de genezing van een ernstige ziekte, een ontsnapping aan de dood, een onverklaarbare gebeurtenis of ontmoeting, de verwondering van een heldere sterrennacht, een wonderbaarlijke kunstervaring,..…De meerderheid van de mensen gelooft in wonderen of toch tenminste in wonderbaarlijke ervaringen, d.w.z. gebeurtenissen waarvoor niet direct een rationele verklaring is.

In het Catharijneconvent in Utrecht loopt (liep?) een tentoonstelling over ‘Allemaal wonderen’, een tip die we kregen van Michiel H.: van Rembrandt, Mondriaan, Viola en Abramovic tot bijzondere ervaringsverhalen van 'gewone mensen'. Wat zich tussen hemel en aarde afspeelt, is de kunst van het verbeeldingsvermogen. Helaas is de tentoonstelling nu niet te bewonderen, maar je kan wel het Museum aan Huis bezoeken. Klik hiernaast voor een ultrakorte introductiefilm.

En als voorproefje voor de tentoonstelling heeft het museum een wondertelefoon geïnstalleerd.

Bel 00 31 30 307 10 37 voor een wonderverhaal of laat zelf een wonder achter.

We hebben het geprobeerd, ... enhet werkt wonderlijk wel!


Als bij wonder verscheen er nog een andere tipgever die suggereerde om de wonderverhalen door te trekken naar de muziek, bv. met de ‘Mysteriensonaten’ van Biber, 15 sonates voor viool en basso continuo. met een toegevoegde passacaglia voor soloviool. Ze verwijzen naar de 15 mysteriën uit het leven van Maria en waren bedoeld als meditatieve begeleiding tijdens het bidden van de rozenkrans. De 14e sonate van Biber verheerlijkt het mirakel van Maria Hemelvaart: “Die Aufnahme Maria in den Himmel’’. Hier te beluisteren (vanaf minuut 35'24"). https://youtu.be/7IBlivYSrBo?t=2124

Meer uitleg over dit werk, samen met een selectie van andere beeld-/geluidsopnamen en een verwijzing naar de partituur kan je vinden in de lockdown-blog van Prof. Ignace Bossuyt, gerenommeerd expert van Renaissancepolyfonie en de huismusicoloog van het Concertgebouw in Brugge. Tweemaal per week publiceert hij nu een wonderlijk verhaal over interessante muziekstukken, met bijhorende luisterfragmenten.

Ignace Bossuyt zoekt het voor u uit’.

10 musicologische avonturen heeft hij inmiddels gepost. Een topsite om je te verdiepen in muzikale meesterwerken, zoals ook Erik H. ons al vroeger suggereerde en zijn aanbeveling met deze woorden besloot: 'Voor de melomanen een echte aanrader. En alhoewel het niet politiek of sociaal correct is, zou je bijna wensen dat de coronatijden nog lang mogen duren om nog lang te kunnen genieten van Ignace Bossuyt.

Nog een andere tip gaf Ignace Bossuyt ons over een wonderlijke gebeurtenis in het middeleeuws Castilië.

Een boer wordt bedreigd door een groep gewapende ridders die ruzie stoken met zijn landheer en hem willen doden. De boer valt op zijn knieën en roept Maria ter hulp. Terstond ketsen de speren op zijn lichaam af zonder hem te kwetsen. De ridders zien het mirakel, vragen vergiffenis en druipen af. En de boer gaat op bedevaart naar Rocamadour....

Dit is het wonderbaarlijke verhaal vertolkt in het nummer 22 van de Cantigas, een verzameling van 427 éénstemmige liederen gecomponeerd tussen 1252 en 1284 en met teksten opgesteld in Galicisch-Portugees, wat toen de lyrische taal van Castilië was. De meeste liederen zijn religieuze lofzangen ter ere van Maria, en vertellen over wonderen die dankzij Haar tussenkomst plaatsvonden.

Beluister, bekijk en bewonder hieronder. De tekst van Cantiga nr 22 vind je hier.

Wel bedankt, Ignace, voor deze wonderlinge tips.

Blijf in je kot - 4 mei - Le Tango (perpétuel)

19 maart 2020, we zijn enkele dagen in lockdown en Daan Vandewalle start vanuit een leeg Concertgebouw in Brugge met een mini-concertmarathon: de volgende 46 dagen zal elke dag 1 klein stukje pianomuziek op het internet verschijnen, ‘om via muziek de hand te reiken aan zoveel mensen die (vaak alleen) thuis zitten,.... een miniconcert dat voelt als een zachte aanraking.’ (zie ook onze blog op 22 maart en 17 april).

  • Handen schudden geen handen meer,
  • Handen strelen geen gezichten meer,
  • Maar handen raken nog steeds de piano.

Maar de stukjes raakten op, het virus is er langer dan vermoed. Eergisteren, zaterdag 2 mei, speelde hij het laatste stukje, Le Tango (perpetuel), van Eric Satie. De dans van de duivel. Eentonig en banaal, zonder echt doel, kabbelende tonen op het meeslepend  ritme van een tango. En op het einde, als grap, een herhalingsteken, om aan te geven dat het stuk 'ad infinitum' moet gespeeld worden. Het virus ook ad infinitum?.....

Maar gisteren had Daan Vandewalle nog een boodschap voor zijn trouwe luisteraars, als 'Finale'. Een onheilspellend woord in de huidige context, alsof er nadien niets meer komt. Maar toch ook een woord van hoop en verlangen, want muziek en kunst zijn net zo belangrijk als fysiek contact.

"Er is een tijd vóór het virus, en er is een tijd na het virus, maar concerten zullen terugkomen.

Als je ooit terug naar het Concertgebouw kan gaan, dan zullen de tonen die er weerklinken, klinken als nooit tevoren. Die eerste tonen zullen voor kippenvel zorgen. Gewoon omdat ze er terug zijn in het moment. Los van wie ze heeft bedacht, los van wie ze vertolkt.”


Alle 46 Caress mini-pianoconcerten blijven te beluisteren vanaf youtube. Net als Satie kan je de 'shuffle'-toets aanzetten en de reeks eeuwig laten afspelen. Voldoende troost zolang we binnen moeten zitten. En ooit, van zodra het weer kan, gaan we Daan Vandewalle in het Concertgebouw beluisteren.

Luister hieronder naar zijn boodschap. En... dank je wel, Daan.

Blijf in je kot - 3 mei - Verborgen ruimtes

Op Op 9 april, Witte Donderdag, lieten we ons in deze blog inspireren door het beroemde Laatste Avondmaal van Leonardo da Vinci in Milaan, met de replica van het fresco in Averbode en met een eigentijdse versie in Dublin van John Byrne. Via een tip van Karel dook er deze week nog een andere, eerder grappige versie op: het Laatste Avondmaal van da Vinci, maar dan zonder mensen. Vòòr de coronacrisis zou dit werk tot zeer diepzinnige interpretaties kunnen leiden, alsof de Messias er de brui aan gaf en het paasfeest niet meer doorging. Maar nu, met de lockdown, is het weer helemaal actueel: corona legt alles lam en houdt ons in ons kot. De gelagzalen zijn gesloten.

Dit werk uit 2010 hoort bij een reeks 'Hidden Spaces' en is van de Spaanse kunstenaar José Manual Ballister (Madrid, 1960). Na zijn kunststudies legde hij zich toe op de technieken die in gebruik waren bij de Vlaamse en Italiaanse meesters uit de 15e en 16e eeuw. Vanaf 1990 combineert hij fotografie en schilderkunst en maakt stillevens van interieurs en stadsgezichten, maar dan zonder één levende ziel, alsof de mensheid uitgestorven is. Ballester's fotobewerkingen zijn metaforen op de eenzaamheid.

Waar Bêka en Lemoine in hun architectuurfilms de gewone mens op de voorgrond plaatsen (zie blog van 22 april), zal Ballester de mensen juist uitgommen uit de composities. Omdat het heel dikwijls herkenbare plaatsen zijn, werkt dat nogal bevreemdend, maar met deze lockdown realistischer dan ooit. Alsof hij een visioen had over wat ons te wachten stond.

Geen wonder dus dat Ballester met zijn uitgestorven schilderijen en fotocomposities weer volledig in de belangstelling staat. Zijn werken gaan nu viraal op de sociale media. Zelfs zijn eigen facebookpagina lijkt terug tot leven gekomen waar hij verwijst naar enkele recente interviews in Spaanse kranten.

In zijn reeks "Hidden Spaces' vertrekt Ballester van beroemde werken van Bruegel, Leonardo da Vinci, Vermeer, Jeroen Bosch, Fra Angelico,.... Hij kopieert het schilderij, maar laat de menselijke figuren weg. We herkennen het beeld wel, maar missen het verhaal. En dan, als we het lege decor verder gaan bestuderen, verschijnen interessante achtergronddetails, objecten, attributen,.. zaken die op het oorspronkelijk schilderij ook reeds te zien waren, maar toen niet opvielen. Het onzichtbare wordt zichtbaar, dat is de boodschap van deze reeks, en meer dan ooit actueel in deze tijd van lockdown. Uiteraard missen we het sociaal contact, maar ontdekken plots interessante dingen rondom ons waaraan we vroeger geen aandacht schonken. We gaan dagelijks wandelen en vinden nieuwe plekjes in onze eigen buurt of hebben meer aandacht voor de ontluikende lente; het geluid van de vogels wordt niet meer overstemd door het dolle verkeer; we chatten, mailen, facetimen en bellen met familie en vrienden als nooit tevoren; en nu de musea en concertzalen gesloten zijn. is er nog nooit zoveel interesse geweest voor kunst en muziek. Is dat geen mooie les in nederigheid die het corona ons schenkt?

Ga op verkenning in Balester's lege schilderijen en bekijk het filmpje hieronder, een montage van enkele van zijn werken uit de reeks 'Hidden Spaces', gemaakt ter gelegenheid van een expositie in Madrid in 2011.

Meer foto- en videomateriaal op de website van Ballester of op zijn youtube kanaal.  Zo vind je bv. een kort interview voor de Spaanse omroep TVE waarop hij uitlegt hoe hij een fotocompositie maakt.

Blijf in je kot - 2 mei - Strandbeesten

Eventjes uitwaaien aan zee, dat staat nu wel bovenaan ons wenslijstje. En dat is ook wat Theo Jansen graag doet, want aan zee komen zijn strandbeesten tot leven, liefst nog met een stevige zuidwester.

Deze Nederlandse kunstenaar (1948) studeerde af aan de TU Delft als natuurkundige maar ging verder als kunstenaar. Aanvankelijk nog als schilder begon hij al snel imaginaire constructies te bouwen, zoals een UFO die echt kon vliegen en waarmee hij Delft in rep en roer zette. Een beetje zoals Panamarenko bij ons in Vlaanderen. Vanaf 1990 werden het strandbeesten. Eerst nog dode skeletten, later werden zijn beesten mobiel, gefascineerd als hij was door de motoriek bij mens en dier en hoe die zich kunnen voortbewegen. Door het beest te duwen of te trekken zette het mechanisme zich in beweging. Het zijn duizendpoten, rupsen of andere fantasieën. Soms lopen ze op stelten, soms zijn het schoenen of dan weer schaatsen of peddels. Voor zijn constructies gebruikt hij alleen witte pvc-buizen ('elektriciteitspijp'), die met tiewraps samengebonden zijn in de gewrichten. Tegenwoordig worden ze met zeilen aangedreven door de wind en kunnen ze zelfstandig hun eigen weg gaan. En elk jaar worden ze een beetje slimmer. Nu wil hij strandbeesten maken die weten hoe ze op het strand moeten blijven en niet in zee belanden. Hij put zijn inspiratie uit de evolutietheorie,  maar ook uit het strand, de natuur en het leven op zich. Het feit dat wij uit het niets ontstaan zijn, verwondert hem nog het meest.

Wil je meer weten over het strandbeest, dan moet je beslist eens Theo Jansen's strandbeest-website bekijken. Je ziet er zelfs de genealogie van deze nieuwe soort, waarbij elk nieuw specimen een andere naam kreeg. Of je kan luisteren naar de verhalen van de kunstenaar hoe hij evolueerde in zijn scheppingsproject. Of kijken naar zijn verzameling fossielen.

Spijtig genoeg zijn de geplande strandevenementen voor 2020 geschrapt en moeten we het dus hebben van opnames van vroegere performances. Hier het Spartacus ballet van de strandbeesten ‘Evolution’ uit 2017, op muziek van Khatsjatoerjan, Spartacus Suite No. 2: I. Adagio of Spartacus and Phrygia. Eerst zie de dieren voorzichtig hun eerste stappen zetten terwijl hun schepper bezorgd toekijkt. Maar dan gaan ze hun eigen weg, helemaal zelfstandig. De kunstenaar staat op de zijlijn klaar met reservestraps. Kijk hoe die beesten weer en wind trotseren, vallen en opstaan en fier weer verder wandelen. Prachtig toch? 

Nog meer opnames van zijn krachttoeren zijn te vinden op Theo Jansen’s youtube-kanaal https://www.youtube.com/user/strandbeestfilm/videos

Blijf in je kot - 1 mei - La Tendresse

1 mei, Dag van de Arbeid, en in vele landen een nationale feestdag. Maar met de huidige lockdown gaat die vrije dag onopgemerkt voorbij.

De Dag van de Arbeid komt uit in de VS en Australië. In de 2e helft van de 19e eeuw riep de Amerikaanse vakbond op om elke jaar op 1 mei te staken en te demonstreren voor een achturige werkdag. Dat werd vanaf 1890 overgenomen door de Socialistische Internationale in Europa. Dat het een officiële verlofdag werd, hebben we te danken aan Hitler. Hij wou de arbeidersbeweging onder controle houden en lokte de vakbondsleiders met een smoes van een 1-meiviering inBerlijn om ze vervolgens vast te zetten. Maar de vrije dag is wel gebleven.

Traditioneel gaat het Feest van de Arbeid overal ter wereld gepaard met optochten en toespraken. Vandaag zal het in mineur zijn. Maar misschien is dit toch het moment om nu vooral die mensen te gedenken die onze stilgevallen wereld draaiende houden en zelfs nu aan het werk zijn. Dat wordt vandaag ook uitgebeeld in de Google doodle.


  • In de eerste plaats denken we aan de mensen uit de zorg, de ziekenhuizen, de woonzorgcentra, de zorginstellingen. Dat zij hun job blijven doen ondanks de grote risico’s voor hun eigen gezondheid, dat verdient zeker een dagelijks applaus, maar dat zou ons ook moeten doen nadenken over de scheefgetrokken prioriteiten in de geïndustrialiseerde wereld. De zorgeconomie moet anders en beter georganiseerd worden, want nu pas ervaren we hoe essentieel ze zijn in onze samenleving. Gezondheid, dat is het allerbelangrijkste.
  • Maar ik denk ook aan andere beroepen uit de niet-commerciële sector, bv. onderwijs en cultuur. Waar van onze scholen en leerkrachten op dit moment een enorme creativiteit en flexibiliteit gevraagd wordt om zich aan te passen aan deze nieuwe situatie, mogen we misschien hopen dat hun bijdrage aan onze maatschappij na deze crisis hoger ingeschat wordt.
  • En laten we dan ook de cultuursector niet vergeten, want wellicht zijn zij nu het minst van al 'essentieel'. Maar ze zijn ook het meest kwetsbaar. Vandaag genieten we online van hun vroegere creaties en kunsten. Allemaal gratis. Daarmee behouden we een band, halen we herinneringen op of krijgen nieuwe impulsen. Maar belangrijk is dat we nu nadenken hoe we binnenkort, in de context van het nieuwe normaal, met zijn allen massaal cultuur gaan consumeren. Want zonder kunst en cultuur is er geen beschaving.

Voor alle mensen uit de zorg, het onderwijs en de cultuur deze meiklokjes uit de tuin en dit prachtige lied, "Symphonie Confinée", La Tendresse, een Frans chanson uit 1961, op tekst van Noël Roux en muziek van Hubert Giraud, hier vertolkt door 45 zangers en muzikanten ‘vanuit hun kot', in een regie van Valentin Vander

La Tendresse

On peut vivre sans richesse
Presque sans le sou
Des seigneurs et des princesses
Y'en a plus beaucoup
Mais vivre sans tendresse
On ne le pourrait pas
Non, non, non, non
On ne le pourrait pas

On peut vivre sans la gloire
Qui ne prouve rien
Etre inconnu dans l'histoire
Et s'en trouver bien
Mais vivre sans tendresse
Il n'en est pas question
Non, non, non, non
Il n'en est pas question

Quelle douce faiblesse
Quel joli sentiment
Ce besoin de tendresse
Qui nous vient en naissant
Vraiment, vraiment, vraiment

Le travail est nécessaire
Mais s'il faut rester
Des semaines sans rien faire
Eh bien... on s'y fait
Mais vivre sans tendresse
Le temps vous paraît long
Long, long, long, long
Le temps vous parait long

Dans le feu de la jeunesse
Naissent les plaisirs
Et l'amour fait des prouesses
Pour nous éblouir
Oui mais sans la tendresse
L'amour ne serait rien
Non, non, non, non
L'amour ne serait rien

Quand la vie impitoyable
Vous tombe dessus
On n'est plus qu'un pauvre diable
Broyé et déçu
Alors sans la tendresse
D'un coeur qui nous soutient
Non, non, non, non
On n'irait pas plus loin

Un enfant vous embrasse
Parce qu'on le rend heureux
Tous nos chagrins s'effacent
On a les larmes aux yeux
Mon Dieu, mon Dieu, mon Dieu...
Dans votre immense sagesse
Immense ferveur
Faites donc pleuvoir sans cesse
Au fond de nos coeurs
Des torrents de tendresse
Pour que règne l'amour
Règne l'amour
Jusqu'à la fin des jours